Stopień dopuszczający

Stopień dostateczny

Stopień dobry

Stopień bardzo dobry

Uczeń:

•   posługuje się pojęciem parcia (siły nacisku na
podłoże), podaje przykłady z życia codzien­
nego obrazujące działanie siły nacisku

•   bada, od czego zależy ciśnienie, opisuje
przebieg i wynik doświadczenia, wykonuje
schematyczny rysunek obrazujący układ
doświadczalny

•   posługuje się pojęciem ciśnienia i podaje
jego jednostkę w Układzie SI

•   odróżnia wielkości fizyczne: parcie
i ciśnienie

•   odróżnia pojęcia: ciśnienie hydrostatyczne
i ciśnienie atmosferyczne

•   demonstruje zasadę naczyń połączonych,
wykonuje schematyczny rysunek obrazujący
układ doświadczalny, formułuje wniosek

•   demonstruje doświadczenie obrazujące, że
ciśnienie wywierane z zewnątrz jest
przekazywane w gazach i w cieczach
jednakowo we wszystkich kierunkach,
analizuje wynik doświadczenia oraz
formułuje prawo Pascala

•   posługuje się pojęciem siły wyporu oraz
dokonuje pomiaru jej wartości za pomocą
siłomierza (dla ciała wykonanego z jedno­
rodnej substancji o gęstości większej od
gęstości wody)

•   wskazuje przykłady występowania siły
wyporu w życiu codziennym

•   formułuje treść prawa Archimedesa dla
cieczy i gazów

Uczeń:

•   określa, czym jest parcie i wskazuje jego jednostkę w Układzie SI

•   wyjaśnia pojęcie ciśnienia, wskazując przykłady z życia codziennego

•   wykorzystuje zależność między ciśnieniem, parciem i polem powierzchni do rozwiązania prostych zadań obliczeniowych

•   posługuje się pojęciami ciśnienia hydrostatycznego i ciśnienia atmosferycznego, wskazuje przykłady zjawisk opisywanych za ich pomocą

• bada, od czego zależy ciśnienie hydrostatyczne, opisuje przebieg doświadczenia, wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny, formułuje wniosek, że ciśnienie w cieczy zwiększa się wraz z głębokością i zależy od rodzaju (gęstości) cieczy

•   wskazuje przykłady zastosowania naczyń połączonych

•   wskazuje w otaczającej rzeczywistości przykłady zjawisk opisywanych za pomocą praw i zależności dotyczących ciśnień hydrostatycznego i atmosferycznego

•   stwierdza, że w naczyniu z cieczą jednorodną we wszystkich miejscach na tej samej głębokości ciśnienie jest jednakowe i nie zależy od kształtu naczynia

•   podaje przykłady zastosowania prawa Pascala

•   wykorzystuje prawa i zależności dotyczące ciśnienia w cieczach oraz gazach do rozwiązania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielokrotności, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i na tej podsta­wie ocenia wynik obliczeń

•   bada doświadczalnie warunki pływania ciał według przedstawionego opisu, opisuje przebieg i wynik przeprowadzonego doświadczenia, wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

• podaje warunki pływania ciał: kiedy ciało tonie, kiedy pływa częściowo zanurzone w cieczy i kiedy pływa całkowicie zanurzone w cieczy

• wskazuje w otaczającej rzeczywistości przykłady zjawisk opisywanych za pomocą prawa Archimedesa i przykłady praktycznego wykorzystania prawa Archimedesa

• oblicza i porównuje wartość siły wyporu dla ciał zanurzonych w cieczy lub gazie

Uczeń:

•   interpretuje ciśnienie o wartości 1 paskal (1 Pa)

•   rozwiązuje złożone zadania z wykorzysta­
niem wzoru na ciśnienie

•   posługuje się proporcjonalnością prostą
(zależność ciśnienia hydrostatycznego od
wysokości słupa cieczy i gęstości cieczy)

•   wyjaśnia, dlaczego poziom cieczy w naczy­
niach połączonych jest jednakowy

•   wykorzystuje zasadę naczyń połączonych do
opisu działania wieży ciśnień i śluzy (innych
urządzeń - wymaganie wykraczające)

•   wymienia nazwy przyrządów służących do
pomiaru ciśnienia

•   wykorzystuje prawo Pascala do opisu zasady
działania prasy hydraulicznej i hamulca
hydraulicznego

•   wykazuje doświadczalnie, od czego zależy siła
wyporu i że jej wartość jest równa ciężarowi
wypartej cieczy

•   wymienia cechy siły wyporu, ilustruje
graficznie siłę wyporu

•   wyjaśnia na podstawie prawa Archimedesa,
kiedy ciało tonie, kiedy pływa częściowo
zanurzone w cieczy i kiedy pływa całkowicie
w niej zanurzone

•   wykorzystuje zależność na wartość siły
wyporu do rozwiązania prostych zadań
obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane

i szukane, przelicza wielokrotności i podwie­lokrotności, szacuje rząd wielkości spodzie­wanego wyniku i ocenia na tej podstawie wartości obliczanych wielkości fizycznych,

zapisuje wynik obliczenia fizycznego jako przybliżony (z dokładnością do 2-3 liczb znaczących)

• posługuje się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularnonaukowych, z Internetu) dotyczą­cych prawa Archimedesa i pływania ciał

Uczeń:

•   planuje i przeprowadza doświadczenie
związane z badaniem parcia i ciśnienia
(formułuje pytania badawcze, stawia
hipotezy, proponuje sposób ich weryfikacji,
teoretycznie uzasadnia przewidywany wynik
doświadczenia, analizuje wyniki i wyciąga
wnioski z doświadczenia, krytycznie ocenia
wyniki doświadczenia)

•   wyjaśnia na przykładach znaczenie ciśnienia
hydrostatycznego i ciśnienia atmosferycznego
w przyrodzie oraz w życiu codziennym

•   uzasadnia, dlaczego w naczyniu z cieczą
jednorodną we wszystkich miejscach na tej
samej głębokości ciśnienie jest jednakowe

i nie zależy od kształtu naczynia

•   projektuje i wykonuje model naczyń
połączonych

•   posługuje się informacjami pochodzącymi
z analizy przeczytanych tekstów (w tym
popularnonaukowych, w Internecie)
dotyczących ciśnienia hydrostatycznego

i atmosferycznego oraz wykorzystywania w przyrodzie i w życiu codziennym zasady naczyń połączonych i prawa Pascala

•   rozwiązuje złożone zadania dotyczące
ciśnienia w cieczach i gazach

•   przedstawia graficznie wszystkie siły
działające na ciało, które pływa w cieczy, tkwi
w niej zanurzone lub tonie

•   planuje i wykonuje doświadczenia związane
z badaniem siły wyporu oraz warunków pływania ciał: przewiduje wyniki i teoretycznie

je uzasadnia, wyciąga wnioski z doświadczeń, krytycznie ocenia wyniki

• wykorzystuje wzór na siłę wyporu oraz warunki pływania ciał do rozwiązywania zadań złożonych i nietypowych

Stopień dopuszczający

Stopień dostateczny

Stopień dobry

Stopień bardzo dobry

Uczeń:

•   wskazuje w otaczającej rzeczywistości
przykłady ruchu

•   odróżnia pojęcia: tor, droga i wykorzystuje
je do opisu ruchu

•   odróżnia ruch prostoliniowy od ruchu
krzywoliniowego, podaje przykłady

•   wykorzystuje wielkości fizyczne: droga,
prędkość, czas do opisu ruchu jednostajne­
go prostoliniowego, wskazuje w otaczającej
rzeczywistości przykłady tego ruchu

•   posługuje się pojęciem prędkości do opisu
ruchu, interpretuje wartość prędkości jako
drogę przebytą przez poruszające się ciało
w jednostce czasu, np. 1 s

•   posługuje się jednostką prędkości w Układzie
SI, przelicza jednostki prędkości (przelicza
wielokrotności i podwielokrotności)

•   odczytuje dane z tabeli oraz prędkość

i przebytą odległość z wykresów zależności drogi i prędkości od czasu w ruchu jednostajnym prostoliniowym

•   wykorzystuje wielkości fizyczne: droga,
prędkość, czas do opisu ruchu niejednostajnego
prostoliniowego, wskazuje w otaczającej
rzeczywistości przykłady tego ruchu i odróżnia
go od ruchu jednostajnego prostoliniowego

•   wskazuje w otaczającej rzeczywistości
przykłady ruchu jednostajnie przyspieszone­
go prostoliniowego

•  posługuje się pojęciem przyspieszenia

do opisu ruchu prostoliniowego jednostajnie zmiennego

•  odczytuje prędkość i przyspieszenie

z wykresów zależności prędkości oraz przyspieszenia od czasu w ruchu jednostaj­nie przyspieszonym prostoliniowym

•  wyodrębnia ruch jednostajny prostoliniowy
i ruch jednostajnie przyspieszony prostoli­
niowy z kontekstu

Uczeń:

•   wyjaśnia na przykładach, kiedy ciało jest w spoczynku,
a kiedy w ruchu względem ciał przyjętych za układy
odniesienia

•   mierzy długość drogi (dokonuje kilkakrotnego pomiaru,
oblicza średnią i podaje wynik do 2-3 cyfr znaczących,
krytycznie ocenia wynik)

•   posługuje się jednostką drogi w Układzie SI, przelicza
jednostki drogi

•   przeprowadza przedstawione doświadczenie związane
z wyznaczeniem prędkości ruchu pęcherzyka powie­
trza w zamkniętej rurce wypełnionej wodą: mierzy
czas, zapisuje wyniki pomiaru w tabeli, opisuje przebieg
i wynik doświadczenia, posługuje się pojęciem
niepewności pomiarowej, zapisuje wynik obliczenia
jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 liczb znaczą­
cych) i wyciąga wnioski z otrzymanych wyników

•   na podstawie danych liczbowych lub na podstawie
wykresu rozpoznaje, że w ruchu jednostajnym
prostoliniowym droga jest wprost proporcjonalna do
czasu oraz posługuje się proporcjonalnością prostą

•   na podstawie opisu słownego rysuje wykresy
zależności drogi i prędkości od czasu w ruchu
jednostajnym prostoliniowym

•   rozpoznaje zależność rosnącą i malejącą na podstawie
danych z tabeli lub na podstawie wykresu zależności
położenia ciała od czasu w ruchu prostoliniowym oraz
wskazuje wielkości maksymalną i minimalną

•   wykorzystuje wielkości fizyczne: droga, prędkość, czas do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych związanych z ruchem jednostajnym prostoliniowym

•   rozróżnia wielkości dane i szukane

•   odróżnia prędkości średnią i chwilową w ruch niejednostajnym

•   wykorzystuje pojęcie prędkości średniej do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielo-krotności, przelicza jednostki czasu

•   przeprowadza przedstawione doświadczenie związane z badaniem ruchu kulki swobodnie staczającej się po metalowych prętach (mierzy: czas, drogę, zapisuje wyniki pomiaru w tabeli i zaokrągla je), opisuje przebieg i wynik doświadczenia, oblicza wartości średniej prędkości w kolejnych sekundach ruchu, wyciąga wnioski z otrzymanych wyników

•   rozpoznaje zależność rosnącą na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu (zależności drogi od kwadratu czasu lub prędkości od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym) oraz wskazuje wielkości maksymalną i minimalną

•   określa wartość przyspieszenia jako przyrost wartości przyspieszenia w jednostce czasu

•   rysuje wykresy zależności prędkości i przyspieszenia od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym prostoliniowym na podstawie opisu słownego

•   porównuje ruch jednostajny prostoliniowy i ruch jednostajnie przyspieszony prostoliniowy (wskazuje podobieństwa i różnice)

•   wykorzystuje prędkość i przyspieszenie do rozwiązania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane i szukane

Uczeń:

• wyjaśnia, na czym polega względność ruchów,
podaje przykłady układów odniesienia

i przykłady względności ruchu we Wszechświecie

• posługuje się pojęciem przemieszczenia

i wyjaśnia na przykładzie różnicę między drogą a przemieszczeniem

•   analizuje wykres zależności położenia ciała od
czasu i odczytuje z wykresu przebytą odległość

•   sporządza wykresy zależności drogi i prędkości
od czasu dla ruchu jednostajnego prostolinio­
wego na podstawie danych z tabeli (oznacza
wielkości i skale na osiach)

•   planuje doświadczenie związane z wyznacze­
niem prędkości przemieszczania się (np. w czasie
marszu, biegu, jazdy rowerem), szacuje rząd
wielkości spodziewanego wyniku, wskazuje
czynniki istotne i nieistotne, wyznacza prędkość,
krytycznie ocenia wyniki doświadczenia

•   rozwiązuje zadania z zastosowaniem zależności
między drogą, prędkością i czasem w ruchu
jednostajnym prostoliniowym

•   analizuje wykres zależności prędkości od czasu,
odczytuje dane z tego wykresu, wskazuje
wielkości maksymalną i minimalną

•   rozpoznaje zależność proporcjonalną na
podstawie wyników pomiarów zapisanych
w tabeli lub na podstawie sporządzonego
wykresu zależności drogi od kwadratu czasu
oraz posługuje się proporcjonalnością prostą

•   na podstawie danych liczbowych lub na podstawie wykresu wyjaśnia, że w ruchu jednostajnie przyspieszonym prostoliniowym prędkość jest wprost proporcjonalna do czasu, a droga - wprost proporcjonalna do kwadratu czasu (wskazuje przykłady)

•   na podstawie wartości przyspieszenia określa, o ile zmienia się wartość prędkości w jednostkowym czasie, interpretuje jednostkę przyspieszenia w Układzie SI, przelicza jednostki przyspieszenia

•   odczytuje przebytą odległość z wykresu zależności drogi od czasu w ruchu jednostaj­nie przyspieszonym prostoliniowym

•   wykorzystuje wzory:

•   i  do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane i szukane, zapisuje wynik obliczenia fizycznego jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 liczb znaczących)

•   analizuje wykresy zależności drogi, prędkości i przyspieszenia od czasu dla ruchu prostoli­niowego (jednostajnego i jednostajnie zmiennego)

•  rozwiązuje typowe zadania dotyczące ruchu jednostajnego prostoliniowego i ruchu prostoliniowego jednostajnie przyspieszonego

Uczeń:

•   projektuje doświadczenie obrazujące
względność ruchu, teoretycznie uzasadnia
przewidywane wyniki, analizuje je i wyciąga
wnioski

•   rysuje wykres zależności położenia ciała
od czasu

•   wyjaśnia, dlaczego w ruchu prostoliniowym
kierunki i zwroty prędkości oraz przemiesz­
czenia są zgodne

•   posługuje się informacjami pochodzącymi
z analizy przeczytanych tekstów (w tym
popularnonaukowych) dotyczących sposo­
bów pomiaru czasu

•   sporządza wykres zależności prędkości od
czasu na podstawie danych w tabeli (oznacza
wielkości i skale na osiach, zaznacza punkty

i rysuje wykres) oraz analizuje te dane i wykres, formułuje wnioski

•  planuje doświadczenie związane z badaniem
ruchu jednostajnie zmiennego (formułuje
pytania badawcze, stawia hipotezy oraz
proponuje sposób ich weryfikacji, przewiduje
wyniki i uzasadnia je teoretycznie, wskazując
czynniki istotne i nieistotne), dokonuje
pomiarów, analizuje wyniki i wyciąga wnioski,
krytycznie ocenia wyniki pomiarów,
posługując się pojęciem niepewności
pomiarowej

•   sporządza wykres zależności drogi od czasu
w ruchu jednostajnie przyspieszonym
prostoliniowym na podstawie danych z tabeli

•   wyjaśnia, dlaczego w ruchu jednostajnie
przyspieszonym prostoliniowym kierunki

•   i zwroty prędkości oraz przyspieszenia są zgodne

•  rozwiązuje złożone zadania z zastosowaniem

wzorów i

•   sporządza wykresy zależności drogi,
prędkości i przyspieszenia od czasu

•   rozwiązuje zadania złożone, wykorzystując
zależność drogi i prędkości od czasu dla ruchu
jednostajnego prostoliniowego i ruchu
prostoliniowego jednostajnie przyspieszonego

Uczeń:

• dokonuje pomiaru siły za pomocą siłomierza

• posługuje się symbolem siły i jej jednostką w układzie SI

• odróżnia statyczne i dynamiczne skutki oddziaływań, podaje przykłady skutków oddziaływań w życiu codziennym

• bada doświadczalnie dynamiczne skutki oddziaływań ciał

• posługuje się pojęciami: tarcia, oporu powietrza

• przelicza wielokrotności  i podwielokrotności (przedrostki: mili-, centy-, kilo-, mega-); przelicza jednostki czasu (sekunda, minuta, godzina)

• rozpoznaje zależność rosnącą i malejącą na podstawie danych z tabeli; wskazuje wielkość maksymalną i minimalną

• rozróżnia siły akcji i siły reakcji

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie siły wypadkowej, podaje przykłady

• wyznacza doświadczalnie wypadkową dwóch sił działających wzdłuż tej samej prostej

• podaje cechy wypadkowej sił działających wzdłuż tej samej prostej

• posługuje się pojęciem niepewności

pomiarowej

• zapisuje wynik pomiaru jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących)

• wnioskuje na podstawie obserwacji, że

zmiana prędkości ciała może nastąpić

wskutek jego oddziaływania z innymi ciałami

• opisuje przebieg i wynik doświadczenia (badanie dynamicznych skutków oddziaływań, badanie, od czego zależy tarcie, badanie zależności wartości przyspieszenia ruchu ciała pod działaniem niezrównoważonej siły od wartości działającej siły i masy ciała, badanie swobodnego spadania ciał, badanie sił akcji i reakcji), wyciąga wnioski, wyjaśnia rolę użytych przyrządów i wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

• opisuje wpływ oporów ruchu na poruszające się ciała

• wymienia sposoby zmniejszania lub zwiększania tarcia

• formułuje I zasadę dynamiki Newtona

• opisuje zachowanie się ciał na podstawie I zasady dynamiki Newtona

• posługuje się pojęciem przyspieszenia do opisu ruchu prostoliniowego jednostajnie przyspieszonego oraz pojęciami siły ciężkości i przyspieszenia ziemskiego

• rozpoznaje zależność proporcjonalną na podstawie wyników pomiarów zapisanych w tabeli, posługuje się proporcjonalnością prostą

• formułuje treść II zasady dynamiki Newtona; definiuje jednostki siły w układzie SI (1 N)

• rozwiązuje proste zadania obliczeniowe, stosując do obliczeń związek między masą ciała, przyspieszeniem i siłą; rozróżnia wielkości dane i szukane

• podaje przykłady sił akcji i sił reakcji

• formułuje treść III zasady dynamiki Newtona

Uczeń:

• szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku pomiaru siły

• przedstawia graficznie wypadkową sił działających wzdłuż tej samej prostej

• przewiduje i nazywa skutki opisanych oddziaływań

• planuje i przeprowadza doświadczenia związane z badaniem, od czego zależy tarcie, i obrazujące sposoby zmniejszania lub zwiększania tarcia

• rozróżnia tarcie statyczne i kinetyczne, wskazuje odpowiednie przykłady

• rysuje siły działające na klocek wprawiany w ruch (lub poruszający się)

• wykazuje doświadczalnie istnienie bezwładności ciała, opisuje przebieg i wynik przeprowadzonego doświadczenia, wyciąga wniosek i wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

• przeprowadza doświadczenia związane z badaniem zależności wartości przyspieszenia ruchu ciała pod działaniem niezrównoważonej siły od wartości działającej siły i masy ciała (m.in. wybiera właściwe narzędzia pomiaru; mierzy: czas, długość i siłę grawitacji, zapisuje wyniki pomiarów w formie tabeli, analizuje wyniki, wyciąga wnioski) oraz związane z badaniem swobodnego spadania ciał

• wskazuje przyczyny niepewności pomiarowych, posługuje się pojęciem niepewności pomiarowej

• opisuje zachowanie się ciał na podstawie II zasady dynamiki Newtona

• rozwiązuje umiarkowanie trudne zadania obliczeniowe, stosując do obliczeń związek między masą ciała, przyspieszeniem i siłą oraz posługując się pojęciem przyspieszenia

• planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące istnienie sił akcji i reakcji; zapisuje wyniki pomiarów, analizuje je i wyciąga wniosek

• opisuje wzajemne oddziaływanie ciał, posługując się III zasadą dynamiki Newtona

• opisuje zjawisko odrzutu i jego zastosowanie w technice

• ^Rposługuje się pojęciem pędu i jego jednostką w układzie SI

• ^Rformułuje treść zasady zachowania pędu

• ^Rstosuje zasadę zachowania pędu w prostych przykładach

Uczeń:

• wyznacza kierunek i zwrot wypadkowej sił działających wzdłuż różnych prostych

• przewiduje i wyjaśnia skutki oddziaływań na przykładach innych niż poznane na lekcji

• wyjaśnia na przykładach, kiedy tarcie i inne opory ruchu są pożyteczne, a kiedy niepożądane

• przedstawia i analizuje siły działające na opadającego spadochroniarza

• planuje doświadczenia związane z badaniem zależności wartości przyspieszenia ruchu ciała pod działaniem niezrównoważonej siły od wartości działającej siły i masy ciała (m.in. formułuje pytania badawcze i przewiduje wyniki doświadczenia, wskazuje czynniki istotne i nieistotne, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku pomiaru czasu i siły) oraz związane z badaniem swobodnego spadania ciał

• ^Rwykorzystuje wiedzę naukową do przedstawienia i uzasadnienia różnic ciężaru ciała w różnych punktach kuli ziemskiej

• rozwiązuje złożone zadania obliczeniowe, stosując do obliczeń związek między masą ciała, przyspieszeniem i siłą oraz wzór na przyspieszenie i odczytuje dane z wykresu prędkości od czasu

• demonstruje zjawisko odrzutu

• poszukuje, selekcjonuje i wykorzystuje wiedzę naukową do przedstawienia przykładów wykorzystania zasady odrzutu w przyrodzie i w technice

• ^Rrozwiązuje zadania obliczeniowe z zastosowaniem zasady zachowania pędu

Uczeń:

• posługuje się pojęciem energii, podaje przykłady różnych jej form

• odróżnia pracę w sensie fizycznym od pracy w języku potocznym, wskazuje w otoczeniu przykłady wykonania pracy mechanicznej

• rozróżnia pojęcia: praca i moc

• porównuje moc różnych urządzeń

• posługuje się pojęciem energii mechanicznej, wyjaśnia na przykładach, kiedy ciało ma energię mechaniczną

• posługuje się pojęciem energii potencjalnej grawitacji (ciężkości)

• posługuje się pojęciem energii kinetycznej, wskazuje przykłady ciał mających energię kinetyczną, odróżnia energię kinetyczną od innych form energii

• podaje przykłady przemian energii (przekształcania i przekazywania)

• wymienia rodzaje maszyn prostych, wskazuje odpowiednie przykłady

• bada doświadczalnie, kiedy blok nieruchomy jest w równowadze

• opisuje przebieg i wynik przeprowadzonego (prostego) doświadczenia, wyjaśnia rolę użytych przyrządów i wykonuje schematyczny rysunek obrazujący prosty układ doświadczalny

Uczeń:

• posługuje się pojęciami pracy i mocy oraz ich jednostkami w układzie SI

• interpretuje moc urządzenia o wartości 1 W

• ^Rrozpoznaje zależność proporcjonalną (rosnącą) na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu, wskazuje wielkość maksymalną i minimalną, posługuje się proporcjonalnością prostą

• ^Rzapisuje wynik pomiaru lub obliczenia jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących), posługuje się pojęciem niepewności pomiarowej

• rozwiązuje proste zadania obliczeniowe dotyczące pracy mechanicznej i mocy, rozróżnia wielkości dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielokrotności (przedrostki: mili-, centy-, kilo-, mega-), szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i na tej podstawie ocenia wynik obliczeń

• planuje i wykonuje doświadczenia związane z badaniem, od czego zależy energia potencjalna ciężkości, przewiduje wyniki i teoretycznie je uzasadnia, wyciąga wnioski z doświadczeń

• stosuje zależność między energią potencjalną ciężkości, masą i wysokością, na której ciało się znajduje, do porównywania energii potencjalnej ciał

• wykorzystuje związek między przyrostem energii i pracą i zależnością opisującą energię potencjalną ciężkości oraz związek między przyrostem energii kinetycznej i pracą do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych

• bada doświadczalnie, od czego zależy energia kinetyczna ciała, przewiduje wyniki i teoretycznie je uzasadnia, wykonuje pomiary, wyciąga wnioski, wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

• opisuje na przykładach przemiany energii, stosując zasadę zachowania energii

• posługuje się pojęciem energii mechanicznej jako sumy energii kinetycznej i potencjalnej

• stosuje zasadę zachowania energii mechanicznej do opisu jej przemian, np. analizując przemiany energii podczas swobodnego spadania ciała

• bada doświadczalnie, kiedy dźwignia dwustronna jest w równowadze: wykonuje pomiary, wyciąga wniosek, wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

• formułuje warunek równowagi dźwigni dwustronnej

• wyjaśnia zasadę działania dźwigni dwustronnej, wykonując odpowiedni schematyczny rysunek

• wyznacza masę ciała za pomocą dźwigni dwustronnej, innego ciała o znanej masie i linijki: mierzy długość, zapisuje wyniki pomiarów

• stosuje warunek równowagi dźwigni dwustronnej do bloku nieruchomego i kołowrotu

• wykorzystuje warunek równowagi dźwigni dwustronnej do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych

Uczeń:

• wyjaśnia na przykładach, kiedy – mimo działania na ciało siły – praca jest równa zeru

• ^Ropisuje przebieg i wynik doświadczenia (wyznaczenie pracy), wyjaśnia rolę użytych przyrządów i wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

• ^Rsporządza wykres na podstawie wyników pomiarów zapisanych w tabeli (oznaczenie wielkości i skali na osiach), odczytuje dane z wykresu

• posługuje się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularnonaukowych, z Internetu), dotyczących mocy różnych urządzeń oraz życia i dorobku Jamesa Prescotta Joule'a

• opisuje związek pracy wykonanej podczas podnoszenia ciała na określoną wysokość (zmiany wysokości) ze zmianą energii potencjalnej ciała

• stosuje zależność między energią kinetyczną ciała, jego masą i prędkością do porównania energii kinetycznej ciał

• opisuje związek pracy wykonanej podczas zmiany prędkości ciała ze zmianą energii kinetycznej ciała

• formułuje zasadę zachowania energii mechanicznej, posługując się pojęciem układu izolowanego

• wykorzystuje zasadę zachowania energii mechanicznej do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielokrotności, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku, zapisuje wynik obliczenia fizycznego jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących)

• planuje doświadczenie związane z wyznaczeniem masy ciała za pomocą dźwigni dwustronnej: wybiera właściwe narzędzia pomiaru, przewiduje wyniki i teoretycznie je uzasadnia, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku pomiaru masy danego ciała

• wyjaśnia zasadę działania bloku nieruchomego i kołowrotu, wykonuje odpowiedni schematyczny rysunek

• wykorzystuje warunek równowagi dźwigni dwustronnej do rozwiązywania zadań złożonych i nietypowych

• wskazuje maszyny proste w różnych urządzeniach, posługuje się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularnonaukowych, z Internetu), dotyczących praktycznego wykorzystania dźwigni dwustronnych jako elementów konstrukcyjnych różnych narzędzi i jako części maszyn

Uczeń:

• ^Rplanuje doświadczenie związane z badaniem zależności wartości siły powodującej przemieszczenie obciążnika na sprężynie od wartości jego przemieszczenia, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku pomiaru siły grawitacji działającej na obciążnik, wybiera właściwe narzędzia pomiaru; mierzy: długość i siłę grawitacji

• ^R rozwiązuje złożone zadania obliczeniowe dotyczące pracy i mocy, wykorzystując geometryczną interpretację pracy

• posługuje się pojęciem energii potencjalnej sprężystości

• wykorzystuje związek między przyrostem energii i pracą oraz zależność opisującą energię potencjalną ciężkości i zależność opisującą energię kinetyczną do rozwiązywania zadań złożonych i nietypowych, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i ocenia na tej podstawie wartości obliczanych wielkości fizycznych, zapisuje wynik obliczenia fizycznego jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących)

• posługuje się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularnonaukowych, z Internetu), dotyczących praktycznego wykorzystania wzajemnej zamiany energii potencjalnej i kinetycznej

• wykorzystuje zasadę zachowania energii mechanicznej do rozwiązywania złożonych zadań, np. dotyczących przemian energii ciała rzuconego pionowo

• ^Rwyjaśnia i demonstruje zasadę działania dźwigni jednostronnej, bloku ruchomego i równi pochyłej, formułuje warunki równowagi i wskazuje przykłady wykorzystania

• ^Rprojektuje i wykonuje model maszyny prostej

• ^Rposługuje się pojęciem sprawności urządzeń (maszyn), rozwiązuje zadania z zastosowaniem wzoru na sprawność

Uczeń:

•  wykorzystuje pojęcie energii i wymienia różne formy energii

•  wskazuje w otoczeniu przykłady zmiany energii wewnętrznej spowodowane wykonaniem pracy

•  rozróżnia pojęcia: ciepło i temperatura

• planuje pomiar temperatury, wybiera właściwy termometr, mierzy temperaturę

•  wskazuje w otoczeniu przykłady zmiany energii wewnętrznej spowodowanej przekazaniem (wymianą) ciepła, podaje warunek przepływu ciepła

•  rozróżnia przewodniki ciepła i izolatory, wskazuje przykłady ich wykorzystania w życiu codziennym

•  ^Rodczytuje dane z tabeli – porównuje przyrosty długości ciał stałych wykonanych z różnych substancji i przyrosty objętości różnych cieczy przy jednakowym wzroście temperatury

•  ^Rwymienia termometr cieczowy jako przykład praktycznego zastosowania zjawiska rozszerzalności cieplnej cieczy

•  opisuje przebieg i wynik doświadczenia, wyjaśnia rolę użytych przyrządów, posługuje się proporcjonalnością prostą

•  posługuje się tabelami wielkości fizycznych w celu odszukania ciepła właściwego, porównuje wartości ciepła właściwego różnych substancji

•  rozróżnia zjawiska: topnienia, krzepnięcia, parowania, skraplania, wrzenia, sublimacji, resublimacji, wskazuje przykłady tych zjawisk w otoczeniu

•  wyznacza temperaturę topnienia i wrzenia wybranej substancji; mierzy czas, masę i temperaturę, zapisuje wyniki pomiarów w formie tabeli jako przybliżone (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących)

•  analizuje tabele temperatury topnienia i wrzenia substancji, posługuje się tabelami wielkości fizycznych w celu odszukania ciepła topnienia i ciepła parowania, porównuje te wartości dla różnych substancji

Uczeń:

•  posługuje się pojęciami pracy, ciepła i energii wewnętrznej, podaje ich jednostki w układzie SI

•  opisuje wyniki obserwacji i doświadczeń związanych ze zmianą energii wewnętrznej spowodowaną wykonaniem pracy lub przekazaniem ciepła, wyciąga wnioski

•  analizuje jakościowo zmiany energii
wewnętrznej spowodowane wykonaniem
pracy i przepływem ciepła

•  wyjaśnia, czym różnią się ciepło i temperatura

•  wyjaśnia przepływ ciepła w zjawisku
przewodnictwa cieplnego oraz rolę izolacji cieplnej

•  formułuje I zasadę termodynamiki

•  wymienia sposoby przekazywania energii
wewnętrznej, podaje przykłady

•  ^Rplanuje i przeprowadza doświadczenia związane z badaniem zjawiska rozszerzalności cieplnej ciał stałych, cieczy i gazów, opisuje wyniki obserwacji i wyciąga wnioski

•  ^Rna podstawie obserwacji i wyników doświadczeń opisuje zmiany objętości ciał stałych, cieczy i gazów pod wpływem ogrzewania

•  ^Rrozróżnia rozszerzalność liniową ciał stałych i rozszerzalność objętościową

•  ^Rwyjaśnia na przykładach, w jakim celu stosuje się przerwy dylatacyjne

•  ^Rrozróżnia rodzaje termometrów, wskazuje przykłady ich zastosowania

•  przeprowadza doświadczenie związane z badaniem zależności ilości ciepła potrzebnego do ogrzania wody od przyrostu temperatury i masy ogrzewanej wody, wyznacza ciepło właściwe wody za pomocą czajnika elektrycznego lub grzałki o znanej mocy (przy założeniu braku strat), odczytuje moc czajnika lub grzałki, mierzy czas, masę i temperaturę, zapisuje wyniki i dane w formie tabeli

• zapisuje wynik pomiaru lub obliczenia jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących), posługuje się niepewnością pomiarową

• posługuje się pojęciem ciepła właściwego, interpretuje jego jednostkę w układzie SI

• posługuje się kalorymetrem, przedstawia jego budowę, wskazuje analogię do termosu i wyjaśnia rolę izolacji cieplnej

• opisuje na przykładach zjawiska topnienia, krzepnięcia, parowania (wrzenia), skraplania, sublimacji i resublimacji

• opisuje przebieg i wynik doświadczenia, wyjaśnia rolę użytych przyrządów, posługuje się pojęciem niepewności pomiarowej

• posługuje się pojęciami: ciepło topnienia i ciepło krzepnięcia oraz ciepło parowania i ciepło skraplania, interpretuje ich jednostki w układzie SI

• rozwiązuje proste zadania obliczeniowe związane ze zmianami stanu skupienia ciał, rozróżnia wielkości dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielokrotności, podaje wynik obliczenia jako przybliżony 

Uczeń:

• wskazuje inne niż poznane na lekcji przykłady z życia codziennego, w których wykonywaniu pracy towarzyszy efekt cieplny

• planuje i przeprowadza doświadczenie związane z badaniem zmiany energii wewnętrznej spowodowanej wykonaniem pracy lub przepływem ciepła, wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla wyniku doświadczenia

• wyjaśnia związek między energią kinetyczną cząsteczek a temperaturą

• odróżnia skale temperatur: Celsjusza i Kelvina, posługuje się nimi

• wykorzystuje związki ΔE_w = W i ΔE_w = Q
oraz I zasadę termodynamiki do rozwiązywania prostych zadań związanych ze zmianą energii wewnętrznej

• opisuje ruch cieczy i gazów w zjawisku konwekcji

• ^Rwyjaśnia, dlaczego ciała zwiększają objętość ze wzrostem temperatury

• ^Ropisuje znaczenie zjawiska rozszerzalności
cieplnej ciał w przyrodzie i technice

• ^Rprzedstawia budowę i zasadę działania różnych rodzajów termometrów

• planuje doświadczenie związane z badaniem zależności ilości ciepła potrzebnego do ogrzania ciała od przyrostu temperatury i masy ogrzewanego ciała oraz z wyznaczeniem ciepła właściwego wody za pomocą czajnika elektrycznego lub grzałki o znanej mocy (przy założeniu braku strat), wybiera właściwe narzędzia pomiaru, wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla wyniku doświadczenia, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku

• analizuje dane w tabeli – porównuje wartości ciepła właściwego wybranych substancji, interpretuje te wartości, w szczególności dla wody

• wykorzystuje zależność Q = c · m · ΔT do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia wielkości dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielokrotności

• wyszukuje informacje dotyczące wykorzystania w przyrodzie dużej wartości ciepła właściwego wody (związek z klimatem) i korzysta z nich

• planuje doświadczenie związane z badaniem zjawisk topnienia, krzepnięcia, parowania i skraplania, wybiera właściwe narzędzia pomiaru, wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla wyniku doświadczenia, szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku pomiaru

• sporządza wykres zależności temperatury od czasu ogrzewania (oziębiania) dla zjawisk: topnienia, krzepnięcia, na podstawie danych z tabeli (oznaczenie wielkości i skali na osiach); odczytuje dane z wykresu

• posługuje się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularnonaukowych), dotyczących zmian stanu skupienia wody w przyrodzie (związek z klimatem) 

Uczeń:

•  ^Rprzedstawia zasadę działania silnika wysokoprężnego, demonstruje to na modelu tego silnika, opisuje działanie innych silników cieplnych i podaje przykłady ich zastosowania

•  posługuje się informacjami pochodzącymi
z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularnonaukowych), dotyczących historii udoskonalania (ewolucji) silników cieplnych i tzw. perpetuum mobile (R) oraz na temat wykorzystania (w przyrodzie i w życiu codziennym) przewodnictwa cieplnego (przewodników i izolatorów ciepła), zjawiska konwekcji (np. prądy konwekcyjne) oraz promieniowania słonecznego (np. kolektory słoneczne)

•  ^Ropisuje zjawisko anomalnej rozszerzalności wody

•  ^Rwyjaśnia znaczenie zjawiska anomalnej rozszerzalności wody w przyrodzie

•  ^Rprojektuje i przeprowadza doświadczenia prowadzące do wyznaczenia ciepła właściwego danej substancji, opisuje doświadczenie Joule'a

•  wykorzystuje wzory na ciepło właściwe  i ^Rbilans cieplny do rozwiązywania złożonych zadań obliczeniowych

•  wyjaśnia, co dzieje się z energią pobieraną
(lub oddawaną) przez mieszaninę substancji w stanie stałym i ciekłym (np. wody i lodu) podczas topnienia (lub krzepnięcia) w stałej temperaturze, analizuje zmiany energii wewnętrznej

•  ^Rwykorzystuje wzór na ciepło przemiany fazowej  do rozwiązywania zadań obliczeniowych wymagających zastosowania bilansu cieplnego