Dział programu

Temat Lekcji

Główne zagadnienia

Ocena

Treści podstawy progra mowej

dopuszczająca

dostateczna

dobra

bardzo dobra

1. Czym jest historia?

•  Historia bada         i opisuje przeszłość ludzkiej cywilizacji.

•  Źródła wiedzy o przeszłości.

•  O czym będziemy się uczyć na lekcjach historii w klasie I gimnazjum?

•  Metody i formy pracy na lekcjach.

•  Podręcznik historii do klasy I gimnazjum.

•  Materiały uzupełniające.

•  Zasady i kryteria oceniania uczniów.

Uczeń zna:

•  zakres treści kształcenia historycznego     w roku bieżącym

•  materiały podstawowe i uzupełniające, do których będzie sięgać

•  zasady organizacji pracy na lekcjach

•  zasady i kryteria oceniania

Uczeń zna:

•  nazwy epok

historycznych

Uczeń rozumie:

•  pojęcia: dzieje, historia, historyk, nauki humanistyczne, epoka historyczna, starożytność, średniowiecze, źródło historyczne, źródła pisane, aktowe, opisowe, niepisane, historia regionalna, narodowa, powszechna

•  przyjęte kryteria oceniania osiągnięć uczniów

Uczeń potrafi:

•  określić historię jako wiedzę o dziejach człowieka i społeczności ludzkiej

•  wskazać dwa znaczenia pojęcia historia: jako dzieje (to, co się wydarzyło w przeszłości) i jako relacja o dziejach (opis i badanie)

•  wymienić epoki historyczne

•  wyróżnić podstawowe rodzaje źródeł historycznych

•  wykazać się orientacją w układzie treści podręcznika szkolnego

Uczeń rozumie:

•  sens i istotę pracy historyka

•  potrzebę obecności historii jako przedmiotu nauki w gimnazjum

Uczeń potrafi:

•  wskazać przykłady ilustrujące zapisy w tabeli ,,Podział źródeł”

2. Czas w historii.

•  Jednostki czasu w historii.

•  Różne rachuby czasu.

•  Sposoby mierzenia czasu.

•  Epoki historyczne.

Uczeń zna:

•  epoki historyczne składające się na całość dziejów

•  ramy czasowe epok

•  wydarzenia, które zapoczątkowały oraz kończą (umownie) poszczególne epoki

Uczeń rozumie:

•  pojęcia: chronologia, rok,  wiek, tysiąclecie, milenium, epoka, era, przed naszą erą, nasza era, starożytność, średniowiecze, epoka nowożytna, epoka najnowsza (współczesna)

•  znaczenie daty narodzin Chrystusa dla chrześcijańskiej rachuby czasu

Uczeń potrafi:

• · odczytywać z osi czasu potrzebne informacje

• · przyporządkować datę wiekowi

•  określić daty graniczne wieków

•  obliczyć upływ czasu między podanymi datami

•  wymienić podstawowe jednostki czasu

•  używać poprawnie określeń: pierwsza (druga) połowa wieku (tysiąclecia)

Uczeń potrafi:

•  wykonać zestaw zadań z zakresu mierzenia czasu w zeszycie ćwiczeń

3. Sprawdzian z orientacji uczniów w czasie historycznym.

I. Prehistoria: pierwsi ludzie, pierwsze społeczeństwa.

4. Czas koczowników.

•  Początki społeczeństwa ludzkiego.

•  Człowiek prehistoryczny.

•  Tryb życia, narzędzia i broń człowieka pierwotnego.

•  Sztuka prehistoryczna.

•  Życie duchowe      ludzi pierwotnych.

Uczeń zna:

•  kryteria podziału przeszłości na epoki

•  tryb życia, mieszkania, narzędzia, broń człowieka pierwotnego

Uczeń zna:

•  elementy życia duchowego ludzi pierwotnych

Uczeń rozumie:

•  pojęcia i terminy historyczne: prehistoria, epoka, paleolit, epoka kamienia łupanego, epoka kamienia gładzonego, neolit, era metali, człowiek pierwotny, gromada, krzemień, zbieractwo, łowiectwo, koczowniczy tryb życia, sztuka prehistoryczna, Starożytny Wschód, kultura, społeczeństwo

Uczeń potrafi:

•  interpretować treści zobrazowane na taśmie chronologicznej (skali czasu)              w podręczniku

•  wskazać cechy różniące człowieka od zwierząt

Uczeń potrafi:

•  scharakteryzować tryb życia, sposoby zdobywania pożywienia, zajęcia ludzi pierwotnych, ich narzędzia i broń

• wskazać na ilustracjach                i omawiać przykłady sztuki ludzi pierwotnych

Uczeń rozumie:

•  rolę warunków przyrodniczych            w rozwoju człowieka, zależność człowieka od przyrody

Uczeń potrafi:

•  określać relacje człowieka                      z przyrodą

•  wskazać na mapie regiony rozwoju osadnictwa                     i miejsca siedzib ludzkich odkrytych przez archeologów

1.1-2

5. Czas rolników.

•    Początki rolnictwa             i hodowli.

•    Przejście do osiadłego trybu życia.

•    Pierwsze osady rolnicze.

•    Zajęcia ludzi   i ich narzędzia.

•     Wytop miedzi, brązu, żelaza.

•     Rewolucja neolityczna.

Uczeń rozumie:

• pojęcia: neolit, era metali, rewolucja neolityczna, osiadły tryb życia, ród, kapłani, kult religijny, tkactwo, ceramika, handel, społeczny podział pracy, epoka brązu, epoka żelaza

Uczeń zna:

• tryb życia, mieszkania, zajęcia i narzędzia ludzi epoki neolitu

• metale wytapiane przez człowieka od IV tysiąclecia przed Chr.

Uczeń rozumie:

• doniosłe znaczenie              i charakter zmian epoki neolitu

• znaczenie upowszechnienia wytopu metali  

• skutki rewolucji neolitycznej

Uczeń potrafi:

• porównać koczowniczy           i osiadły tryb życia, wyjaśnić różnice między nimi

• charakteryzować przyczyny nierównomier nego rozwoju społeczności ludzkich

• wymienić metale wytapiane przez ludzi

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie regiony,         w których ludzie najwcześniej nauczyli się uprawiać zboże              i hodować zwierzęta
• opisać życie        w osadzie neolitycznej

1.1-2

II. Cywilizacje Starożytnego Wschodu.

6. Najstarsza cywilizacja na świecie –Mezopotamia.

• Położenie geograficzne      i warunki naturalne Mezopotamii.

•         Ludy semickie.

•         Sumerowie.  Pismo.

•         Wielkie miasto Babilon.

•Nieograniczona władza królów.

•  Osiągnięcia cywilizacyjne Babilończyków.

•  Państwo asyryjskie.

•  Persja.

Uczeń zna:

•  główne ośrodki życia politycznego     i kulturalnego Starożytnego Wschodu

•  osiągnięcia Sumerów            i Babilończyków

Uczeń zna:

•  przejawy potęgi  i zasięg podbojów państw asyryjskiego          i perskiego

Uczeń rozumie:

•  pojęcia i terminy historyczne: Mezopotamia, Międzyrzecze, Sumerowie, państwa-miasta Sumerów, Babilonia, ludy semickie, cywilizacja, państwo, monarchia despotyczna, politeizm, pismo klinowe, prawo, religia, epos, zikkurat, kapłani, wieża Babel, kodeks

• znaczenie sprzyjających warunków naturalnych dla powstania pierwszych cywilizacji

• rolę Sumerów jako twórców podstaw kultury Mezopotamii

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie pierwsze cywilizacje na Bliskim i Dalekim Wschodzie, siedziby Sumerów  

• określić czas powstania pierwszych cywilizacji Mezopotamii

• wykonać              w zeszycie ćwiczeń zadania                   z odpowiedniego rozdziału

Uczeń pamięta:

•  państwa współcześnie zajmujące te obszary

Uczeń rozumie:

•  rolę miast jako ognisk cywilizacji

•  symboliczne znaczenie pojęcia wieża Babel

Uczeń potrafi:

•  rozpoznać na ilustracjach               i omówić najważniejsze zabytki Mezopotamii

Uczeń rozumie:

•  myśl przewodnią Kodeksu Hammurabiego: oko za oko, ząb za ząb

Uczeń potrafi:

• wskazać, które współczesne narody mówią językami semickimi

•  wskazać różnice między prawem zwyczajowym                 a stanowionym

•analizować           i interpretować przepisy prawne Kodeksu Hammurabiego

• określić wkład mieszkańców Mezopotamii               w rozwój cywilizacji

2.1-3

7. Egipt faraonów.

•  Znaczenie Nilu w życiu Egipcjan.

•  Władza faraona.

•  Urzędnicy.

•  Rzemieślnicy.

•  Praca egipskich chłopów.

Uczeń pamięta:

• rolę faraona, urzędników, kapłanów

• położenie         i obowiązki chłopów egipskich

Uczeń rozumie:

• pojęcia: państwo, społeczeństwo, faraon, delta, katarakta, oaza, sieć irygacyjna, władza absolutna, politeizm, skrybowie

• rolę Nilu dla życia                    w Egipcie

• sposób sprawowania władzy                  w Egipcie

Uczeń potrafi:

• wyjaśnić powiedzenie: „Egipt – darem Nilu”

• scharakteryzować społeczeństwo egipskie

• wykonać            w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• co mieszkańcy Egiptu zawdzięczali Nilowi, a co własnej pracy

Uczeń potrafi:

• zaznaczyć na osi czasu powstanie państwa                  w starożytnym Egipcie

• dostrzegać wpływ warunków naturalnych na powstanie                 i rozwój cywilizacji starożytnego Egiptu

• wykazać, czym różniły się warunki naturalne Egiptu od warunków naturalnych Mezopotamii

• wyrazić                    w formie graficznej hierarchię społeczną               w Egipcie

2.2-3

8. Wierzenia Egipcjan.

•  Bogowie egipscy.

•  Kult faraona.

•  Rola kapłanów.

•  Wiara w życie pozagrobowe.

•  Wiedza              i technika.

•  Sztuka.

Uczeń zna:

• imiona          i wyobrażenia głównych bogów egipskich

• cechy charakterystyczne wierzeń Egipcjan

• rolę kapłanów

Uczeń rozumie:

• pojęcia: politeizm, kult, balsamowanie zwłok, mumia, piramida, sfinks, sarkofag, pismo piktograficzne, hieroglify, papirus

• rolę religii         w życiu Egipcjan

• pozycję kapłanów            w państwie

Uczeń potrafi:

• rozpoznawać na ilustracjach bogów egipskich, zabytki architektury         i sztuki Egiptu oraz pismo egipskie

• opowiedzieć       o osiągnięciach naukowych           i technicznych Egipcjan

Uczeń zna:

• obrzędy pogrzebowe

Uczeń rozumie:

• znaczenie odczytania hieroglifów dla poznania cywilizacji egipskiej

• stosunek Egipcjan do faraona

Uczeń potrafi:

• opowiedzieć              o egipskiej wizji losu człowieka po śmierci                   i obrzędach pogrzebowych starożytnych Egipcjan
• analizować               i interpretować fragment Księgi Umarłych, objaśniać zasady moralne Egipcjan

2.2

9. Palestyna – ziemia biblijnego Izraela.

•  Położenie geograficzne       i warunki naturalne Palestyny.

•  Czas patriarchów.

•  Z Egiptu do Ziemi Obiecanej .

•  Państwo żydowskie. Dawid                 i Salomon.

•  Podział               i upadek państwa.

Religia żydowska – judaizm.

Uczeń zna:

• postacie: Abraham, Izaak, Jakub, Mojżesz, Saul, Dawid, Goliat, Salomon

• nazwy: Izrael, Palestyna, Ziemia Kanaan, Jerozolima, Galilea, Judea, Synaj, Samaria, Jordan, Morze Martwe

• nazwy ludów: Filistyni, Izraelici, Hebrajczycy, Żydzi

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Ziemia Obiecana, patriarcha, prorocy, Biblia, Dekalog, Arka Przymierza, psalm, niewola babilońska, monoteizm, Jahwe, judaizm, naród wybrany, Mesjasz, Ściana Płaczu, Tora, Talmud, szabat, rabin, synagoga, Stary Testament
• specyfikę warunków naturalnych Palestyny, ich wpływ na historię Żydów

• drogę Żydów do własnego państwa

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie i omówić położenie            i warunki naturalne Palestyny

• zaprezentować główne wydarzenia           z dziejów Żydów, umiejscowić je  w czasie              i przestrzeni historycznej

• przedstawić główne zasady judaizmu

• wykonać          w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• związek między wędrówkami Żydów a ich zajęciami

• dosłowny

i przenośny sens zwrotu salomonowy wyrok

Uczeń potrafi:

• rozpoznać na ilustracjach                i nazwać miejsca                      i zabytki związane

z dziejami Żydów

• wskazać zasadnicze różnice między wierzeniami Żydów                     i innych ludów Wschodu

• rozpoznać na ilustracjach symbole narodu żydowskiego, dostrzec bogactwo jego kultury i wkład do dziedzictwa światowego

3.1-2

10. Lekcja powtórzeniowa:

Co nam pozostawiły cywilizacje Starożytnego Wschodu?

2.1-4

3.1-2

11. Praca klasowa

2.1-4

3.1-2

III. Starożytna Grecja i świat hellenistyczny.

12. Świat Greków.

•  Warunki naturalne Grecji.

•  Plemiona greckie.

•  Wielka Kolonizacja.

•  Ustroje poleis greckich: oligarchia, demokracja, tyrania.

•  Instytucje polityczne: zgromadzenie       i rada.

Zaangażowanie obywateli w życie polityczne polis.

Uczeń zna:

• główne źródła do dziejów starożytnej Grecji
• postacie historyków greckich: Herodota, Tukidydesa, Ksenofonta, Plutarcha

• nazwy: Grecja, Peloponez, Płw. Bałkański, Morze Egejskie, Kreta, Ateny, Sparta, Azja Mniejsza, Olimp, Hellada

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Hellenowie, polis, kolonia, kolonizacja, metropolia, Wielka Grecja, Minotaur, hegemonia, obywatel, polityka, prawa polityczne, agora, oligarchia, demokracja, tyrania, arystokracja

• zasady funkcjonowania polis greckiej

• istotę ustroju oligarchicznego    i demokratycznego

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie i opisać położenie geograficzne oraz warunki naturalne Grecji   i kolonii greckich

• określić zasięg greckiego świata po Wielkiej Kolonizacji

• wykonać            w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• różnice między położeniem geograficznym i zajęciami ludności         w Grecji          i w państwach Starożytnego Wschodu

• różnice             w ustrojach poleis

Uczeń potrafi:

• wymienić nazwy plemion greckich, omówić               i wskazać na mapie kierunki ich ekspansji

• wyjaśnić przyczyny rozbicia Grecji na wiele państewek, braku jednolitego organizmu państwowego

• wskazać różnice w ustrojach poleis greckich

4.1-2

13.Najdawniejsze dzieje Grecji.

•  Kultura minojska.

•  Kultura mykeńska.

Iliada i Odyseja.

Uczeń zna:

• nazwy: Kreta, Knossos, Mykeny, Tyryns, Peloponez, Troja, Achajowie, Dorowie
  • ramy czasowe kultur: minojskiej    i mykeńskiej oraz początków cywilizacji Grecji klasycznej

• treść              i bohaterów Iliady i Odysei

Uczeń rozumie:

• pojęcia: kultura minojska, kultura mykeńska, freski, labirynt

Uczeń potrafi:

• określić ramy czasowe kultur mykeńskiej             i minojskiej

• wykonać            w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• obecność wątków greckich        w kulturze współczesnej  

• pierwotne         i symboliczne znaczenie zwrotów: koń trojański, pięta Achillesa

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie ośrodki i przedstawić osiągnięcia kultury minojskiej         i mykeńskiej  w różnych dziedzinach

• dostrzec, iż poematy Homera są bogatym źródłem wiedzy o życiu starożytnych Greków

• podać pierwotne         i symboliczne znaczenie oraz przykłady zastosowania   w języku współczesnym poznanych zwrotów (np. nić Ariadny, wierna jak Penelopa)

4.1-3

14. Wojny Greków.

•  Persowie i ich państwo.

•  Wojny grecko-perskie: starcie dwóch światów.

Wojna peloponeska.

Uczeń pamięta:

• postacie: Dariusza, Kserksesa, Miltiadesa, Leonidasa, Temistoklesa
• przebieg wojen
• miejsca         i daty bitew: pod Maratonem (490 r. przed Chr.), pod Termopilami, pod Salaminą (480 r. przed Chr.), pod Platejami (479 r. przed Chr.)

• nazwy: Jonia, Efez, Attyka, Ateny

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: wojna peloponeska, Związek Peloponeski, Związek Morski, hegemonia, hoplita, trójrzędowiec  

• przyczyny wojen grecko-perskich

• przyczyny ostatecznego zwycięstwa Greków

• skutki wojny peloponeskiej

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie państwo perskie

• lokalizować poznane wydarzenia na osi czasu

• wskazać na mapie miejsca bitew Greków   z Persami

• określić przyczyny wybuchu wojny między Atenami          i Spartą

• opisać przebieg wojny peloponeskiej

• wykonać          w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• związek pomiędzy współczesnym biegiem maratońskim a wydarzeniami z 490 r. przed Chr.

• znaczenie przystąpienia Greków do walki                z Persami

Uczeń potrafi:

• wyjaśnić, dlaczego Maraton              i Termopile są obecne            w tradycji cywilizacji współczesnej

• dostrzec            w zagrożeniu perskim ważny element kształtowania się wśród Greków świadomości własnej kultury     i poczucia wspólnoty

• opisać uzbrojenie żołnierzy obu stron walczących

• scharakteryzować sytuację  w Grecji po wojnie peloponeskiej

4.1

15. Sparta – państwo surowych wojowników.

•  Położenie Sparty.

•  Grupy ludności: Spartiaci, periojkowie, heloci.

•  Ustrój Sparty.

•  Wychowanie spartańskie

•  Armia.

Uczeń zna:

• zasady wychowania spartańskiego

• organy władzy         w Sparcie       i ich uprawnienia

• nazwy: Lakonia, Messenia, Lacedemon

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Spartanie, Spartiaci, periojkowie, heloci, hoplici, oligarchia, arystokracja, geruzja, eforowie, zgromadzenie ludowe, obywatel, falanga

• cele, którym podporządkowane było wychowanie spartańskie

Uczeń potrafi:

• omówić życie mieszkańców Sparty (mężczyzn, kobiet i dzieci)

• wykazać związek między sposobem wychowania      a zwycięstwami militarnymi Spartan

• opisać uzbrojenie hoplity

Uczeń zna:

• postać Likurga

Uczeń rozumie:

• przyczyny ingerencji państwa w życie rodzinne Spartan              i wychowanie młodzieży

• dobre i złe strony praw obowiązujących w Sparcie

Uczeń potrafi:

• przedstawić wzajemne zależności między grupami społecznymi   w Sparcie

• wyjaśnić           i podać przykłady zastosowania zwrotów: mówić lakonicznie, wrócić z tarczą lub na tarczy

• wskazać różnice między ustrojem Sparty i innych poleis greckich

4.2

16. Ateny – pierwsze państwo demokratyczne.

•  Położenie Aten.

•  Drakon porządkuje prawa.

•  Reformy Solona.

•  Reformy Klejstenesa.

•  Demokracja ateńska.

•  Wiek Peryklesa.

Uczeń pamięta:

• nazwy: Attyka, Pireus

• postacie: Pizystrat, Drakon, Solon, Klejstenes, Perykles

• instytucje          i cechy demokracji ateńskiej

• zakres władzy poszczególnych organów

• działania zabezpieczające Ateńczyków przed nieuczciwością urzędników

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: demokracja bezpośrednia, ostracyzm, metojkowie, kodyfikacja prawa, strateg, demagog, zgromadzenie ludowe, areopag, Akropol, Partenon, Erechtejon, agora, oligarchia (P)
• problemy społeczne nękające Ateny     i przyczyny reform ustrojowych w VII–VI w. przed Chr.  

• pojęcie obywatelstwa        w demokracji ateńskiej

Uczeń potrafi:

• wskazać przykłady reform przeprowadzonych przez Drakona, Solona, Klejstenesa

• scharakteryzować kompetencje zgromadzenia ludowego, Rady Pięciuset, urzędu stratega

• interpretować tekst źródłowy poświęcony funkcjonowaniu demokracji ateńskiej

• wykonać                w zeszycie ćwiczeń zadania  z odpowiednich rozdziałów

Uczeń rozumie:

• związek między ustrojem demokratycznym                               a zaangażowa      niem obywateli   w sprawy publiczne

• zalety i wady demokracji ateńskiej

• różnice między sposobami rządzenia       w Sparcie         i Atenach

Uczeń potrafi:

• wskazać podobieństwa   i różnice między demokracją ateńską                 a współczesnymi formami demokracji

• wyjaśnić            i podać przykłady zastosowania zwrotów: drakońskie prawo, ostracyzm

4.2

17., 18. Kultura starożytnych Greków.

A.

• Wierzenia religijne Greków.

• Literatura grecka.

• Historiografia.

• Teatr.

B.

•         Igrzyska sportowe.

•         Nauki ścisłe.

•         Filozofia.

•         Szkoły filozoficzne.

•         Sztuka i architektura.

•  Życie codzienne Greków.

Uczeń zna:

• daty: 776 r. przed Chr.     i 1896 r. (pierwsze igrzyska olimpijskie, pierwsze igrzyska nowożytne)

• postacie         i dokonania Herodota, Tukidydesa, Ksenofonta, Plutarcha, Homera, Hezjoda, Ezopa, Ajschylosa, Sofoklesa, Eurypidesa, Pitagorasa, Euklidesa, Archimedesa, Arystarcha, Hipparcha, Talesa          z Miletu, Eratostenesa, Polikleta, Fidiasza, Myrona, Arystotelesa, Sokratesa, Platona, Heraklita       z Efezu

• imiona  bogów greckich

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: politeizm, antropomorfizm, bogowie olimpijscy, heros, mit, mitologia, Muzy, wyrocznia, Wielkie Dionizje, teatr, tragedia, komedia, igrzyska olimpijskie, olimpiada, filozofia, etyka, Akademia, Lykeion, cynicy, stoicy, epikurejczycy, Akropol, Partenon, Erechtejon, porządek (styl) dorycki, joński, koryncki, tympanon, ceramika, amfora

• rolę religii            w utrwalaniu więzi między Grekami

• różnicę między mitem a faktem

Uczeń potrafi:

• wymienić imiona najważniejszych bogów oraz dziedziny, którymi się opiekowali

• rozpoznać na ilustracjach wizerunki bogów greckich, łączyć  w pary bogów        i  ich atrybuty

• określić, co zawdzięczamy starożytnym Grekom             w dziedzinie kultury

• rozpoznać na ilustracjach                i omówić najważniejsze zabytki architektury            i sztuki greckiej

• wykonać             w zeszycie ćwiczeń zadania                z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• rolę                       i znaczenie teatru i igrzysk w życiu Greków

• pochodzenie wybranych zwrotów i określeń (np. nić Ariadny)

Uczeń potrafi:

• dostrzec            i podać przykłady obecności motywów mitologii greckiej            w kulturze współczesnej

• wyjaśnić, czym zajmowali się filozofowie greccy, dostrzec aktualność problematyki interesującej starożytnych Greków

• zebrać                i prezentować informacje na temat twórców greckich i ich osiągnięć       w różnych dziedzinach

• dostrzegać           w ceramice, rzeźbach          i innych dziełach sztuki ważne źródło informacji        o życiu Greków

• porównać teatr      i igrzyska antyczne ze współczesnymi

4.3

19. Dzieło Aleksandra Macedońskiego.

•  Grecja po wojnie peloponeskiej.

•  Macedonia za Filipa II i Aleksandra.

•  Grecja pod panowaniem Macedonii.

•  Wyprawa Aleksandra Macedońskiego przeciw Persji.

•  Polityka Aleksandra Wielkiego wobec podbitych ludów.

•  Państwa hellenistyczne.

Uczeń zna:

• postacie           i dokonania: Filipa II, Aleksandra Wielkiego, Dariusza III

• miejsca          i daty bitew: Cheronea (338 r. przed Chr.) oraz Gordion, Issos, Gaugamela (okres 334–323 r. przed Chr.)

• losy państwa po śmierci Aleksandra

Uczeń rozumie:

• pojęcia: filipiki, hegemonia, imperium, kultura helleńska, kultura hellenistyczna, epoka hellenistyczna, państwa hellenistyczne

Uczeń potrafi:

• podać przyczyny zdobycia przez Macedonię hegemonii        w Grecji

• wskazać na mapie                  i określić: granice państwa perskiego, trasę wyprawy Aleksandra Wielkiego, zasięg świata hellenistycznego

• podać znane        z  poprzednich lekcji osiągnięcia kultury okresu hellenistycznego

• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

• stosunek Aleksandra do podbitych ludów

Uczeń rozumie:

• rolę kultury greckiej           w państwie Aleksandra Wielkiego

• dosłowny             i przenośny sens określeń: węzeł gordyjski, rozciąć węzeł gordyjski
• przyczyny nadania Aleksandrowi przydomku „Wielki”

Uczeń potrafi:

• wskazać istotę przemian          w podbitych państwach Wschodu
• określić różnice między kulturą helleńską          i hellenistyczną

• wskazać na ilustracjach poznane zabytki architektury      i sztuki

4.1

20. Lekcja powtórzeniowa:

Dziedzictwo starożytnej Grecji.

4.1-3

21. Praca klasowa.

4.1-3

IV. Starożytny Rzym

22. Początki Rzymu. Republika Rzymska.

•  Italia przed Rzymianami.

•  Legendy o początkach Rzymu.

•  Królestwo. Republika.

Świat wartości Rzymian – cnoty rzymskie.

Uczeń zna:

• główne źródła do dziejów starożytnego Rzymu, imiona dziejopisarzy rzymskich

• nazwy ludów zamieszku               jących Italię przed Rzymianami

• treść legend  o  założeniu Rzymu, postacie w nich występujące

• legendarną datę założenia Rzymu (753 r. przed Chr.), datę zaprowadzenia republiki w Rzymie (509 r. przed Chr.)

• nazwy urzędów          i kompetencje urzędników rzymskich

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Lacjum, Wieczne Miasto, Palatyn, Kapitol, monarchia, republika, zgromadzenie ludowe, senat, senator, konsul, kwestor, edyl, cenzor, pretor, trybun ludowy, plebejusze, patrycjusze, prawo weta

• podstawy potęgi państwa rzymskiego

• rolę daty 753 r. przed Chr. jako punktu odniesienia dla rzymskiego sposobu mierzenia czasu

Uczeń potrafi:

• wymienić ludy zamieszkujące Italię

• umieścić na linii chronologicznej symboliczną datę założenia Rzymu

• przedstawić zasadnicze różnice między systemem rządów w monarchii             i republice

• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiednich rozdziałów

Uczeń rozumie:

• początki dziejów Rzymu w świetle legend oraz badań archeologicz           nych                     i historycznych

• silny wpływ języka Rzymian – łaciny – na język polski       i wiele innych języków europejskich

• rolę łaciny      w życiu współczesnym

Uczeń potrafi:

• charakteryzo wać rolę Etrusków                w rozwoju cywilizacji na Półwyspie Apenińskim, podać przykłady osiągnięć Etrusków

• analizować          i interpretować dane umieszczone na osi czasu (królestwo, republika, cesarstwo)

• porównać zasady rządzenia        w republice rzymskiej            i demokracji ateńskiej

23. Wojny Rzymu z okresu Republiki.

•  Podbój Italii.

•  Walki o dominację w basenie Morza Śródziemnego.

Romanizacja podbitych terenów.

Uczeń zna:

•  przyczyny            i etapy podbojów rzymskich okresu Republiki

•  przebieg             i efekty wojen Rzymu z Kartaginą oraz podbojów we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego

•  postać                i dokonania Hannibala

Uczeń rozumie:

•    pojęcia i terminy historyczne: legion, sprzymierzeńcy, triumf, Punijczycy, wojny punickie, prowincja, namiestnik, imperium, romanizacja

•      sens określenia przez Rzymian Morza Śródziemnego mianem mare nostrum (nasze morze)   

Uczeń potrafi:

•         wskazać na mapie i określić zasięg podbojów Rzymu w okresie Republiki

•         lokalizować      w czasie poznane wydarzenia

•         przedstawić  organizację podbitych przez Rzym terenów

•         wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń potrafi:

•         charakteryzować strukturę           i organizację armii rzymskiej

Uczeń potrafi:

•         wskazać źródła sukcesów Rzymu

5.1

24. Społeczne skutki podbojów.

•  Struktura społeczeństwa rzymskiego. Patrycjusze          i plebejusze. Sytuacja poszczególnych warstw.

•  Armia zawodowa.

Niewolnicy          i powstania niewolników.

Uczeń zna:

•      wpływ podbojów na sytuację poszczególnych warstw społeczeństwa rzymskiego

•      sytuację różnych grup niewolników

•      działalność Tyberiusza Grakchusa

daty 73–71 r.          przed Chr. –   przebieg i wynik powstania Spartakusa

Uczeń rozumie:

•     pojęcia: proletariusze, plebejusze, patrycjusze, latyfundia, armia zawodowa, niewolnictwo, niewolnik, gladiator, amfiteatr  

•      sytuację społeczną           w imperium 

Uczeń potrafi:

•         wykazać przyczyny coraz mniejszej opłacalności produkcji            w drobnych gospodarstwach chłopskich        w Italii

•         wskazać przyczyny upadku powstania Spartakusa

Uczeń rozumie:

•     przyczyny podejmowania prób reform     i poprawy sytuacji najuboższych

•         przyczyny przekształcenia wojska rzymskiego        z poborowego w armię zawodową

Uczeń potrafi:

•      przedstawić społeczne skutki podbojów

•      omówić zależność gospodarki rzymskiej od pracy niewolniczej

•      porównać sytuację niewolników          w Grecji                i Rzymie

5.2

25. Cesarstwo     w Rzymie.

•  Bezwład instytucji, obojętność obywateli.

•   Koniec Republiki – dyktatura Cezara.

•  Początek Cesarstwa – pryncypat Oktawiana.

•  Czas rozwoju – II w.

•  Czas zamętu – III w.

•  Czas podziału –

IV w.

Uczeń zna:

•       postacie         i rolę: Juliusza Cezara, Marka Antoniusza, Oktawiana Augusta, Trajana, Marka Aureliusza, Konstantyna Wielkiego, Teodozjusza Wielkiego

•      daty: 44 r. przed Chr. (zabójstwo Cezara), 31 r. przed Chr. (bitwa pod Akcjum, koniec Republiki), 395 r. (podział Cesarstwa na część zachodnią       i wschodnią)

Uczeń rozumie:

•         pojęcia: dyktator, dyktatura, imperator, pryncypat, cesarz, Cesarstwo, imperium, pax romana, plemiona germańskie, barbarzyńcy

•         proces przemian ustrojowych     w Rzymie od Republiki do Cesarstwa

Uczeń potrafi:

•   przedstawić przyczyny     i okoliczności upadku Republiki Rzymskiej          i ustanowienia pryncypatu

•   charakteryzować zmiany zaprowadzone   w Rzymie

•         wskazać na mapie kierunki          i zasięg podbojów rzymskich

•         wskazać na mapie granicę podziału ustaloną       w 395 r.

•         wykonać             w zeszycie ćwiczeń zadania          z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

•         przyczyny popularności Cezara, jego pozycję           w  Rzymie

•         dosłowny         i symboliczny sens określeń i zawołań: Chleba               i igrzysk, Kości zostały rzucone, Przekroczyć Rubikon, veni, vidi, vici, I ty, Brutusie, przeciwko mnie

•         przyczyny stopniowego narastania kryzysu władzy cesarskiej           i słabnięcia państwa

Uczeń potrafi:

•         wyszczególnić  i krótko scharakteryzować etapy          w dziejach Cesarstwa

•         omówić zasadnicze różnice między obu częściami Cesarstwa

5.1

5.4

26. Cywilizacja rzymska.

•  Greckie „podboje"            w Rzymie.

•  Prawo rzymskie.

•  Literatura.

•  Historiografia.

•  Filozofia.

Osiągnięcia Rzymian             w dziedzinie budownictwa.

Uczeń zna:

•     imiona wybranych bogów rzymskich         i ich greckich poprzedników

•     imiona              i dzieła rzymskich poetów (Wergiliusza, Owidiusza, Horacego), historyków (Tytusa Liwiusza, Tacyta), filozofów (Seneki, Marka Aureliusza)

Uczeń rozumie:

•         pojęcia i terminy historyczne: Forum Romanum, Koloseum, Panteon, westalka, akwedukt, termy, limes, wał Hadriana, romanizacja, kodyfikacja

Uczeń potrafi:

•         przedstawić wpływy greckie w kulturze rzymskiej         w dziedzinie filozofii, literatury, religii, rzeźby, architektury

•         scharakteryzować oryginalne osiągnięcia cywilizacyjne Rzymian: prawo rzymskie (Prawo XII Tablic, Kodeks Justyniana), budownictwo (drogi, mosty, sklepienia łukowe, wodociągi, łaźnie, amfiteatry, linie umocnień na granicach)

•         rozpoznać na ilustracjach zabytki architektury       i sztuki rzymskiej

•         wskazać przykłady zastosowania prawa rzymskiego we współczesnym prawodawstwie

•         wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

•         pochodzenie   i sens powiedzenia: Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu

Uczeń rozumie:

•         w jakich dziedzinach Rzymianie byli naśladowcami, a w jakich wnieśli twórczy wkład

5.3

6.1-2

27. Narodziny chrześcijaństwa.

•  Palestyna pod panowaniem rzymskim.

•  Nauki Jezusa Chrystusa.

•  Konflikt z przywódcami żydowskimi.

•  Apostołowie.

•  Nowy Testament.

•  Szerzenie się chrześcijaństwa.

• Prześladowania chrześcijan.

Uczeń zna:

•      źródła do początków chrześcijaństwa

•      życie             i działalność Jezusa Chrystusa

•      postacie: Herod Wielki, Poncjusz Piłat

•      Apostołowie Piotr             i Paweł, Judasz, Mateusz, Marek, Łukasz, Jan

•       pisma wchodzące w skład Nowego Testamentu

Uczeń rozumie:

•         pojęcia i terminy historyczne: chrześcijaństwo, monoteizm, sanhedryn, faryzeusze, Mesjasz, Ewangelie, apostoł, gmina chrześcijańska, Stary i Nowy Testament, Biblia, Kościół, biskup, męczennicy, katakumby

•         przyczyny zwalczania chrześcijaństwa zarówno przez przywódców żydowskich, jak i władze rzymskie

Uczeń potrafi:

•wskazać na mapie Palestynę, zasięg chrześcijaństwa  

•         przedstawić położenie Palestyny pod panowaniem rzymskim

•         wymienić             i rozpoznać symbole chrześcijaństwa

Uczeń rozumie:

•     dosłowne            i przenośne znaczenie określeń: moralność faryzejska, judaszowe srebrniki, judaszowy pocałunek  

•         różnice między nauką Jezusa    i przywódców żydowskich

•         wpływ chrześcijaństwa na przemiany społeczne           w Rzymie        i tworzenie fundamentów kultury europejskiej

Uczeń potrafi:

•         formułować powody przyjmowania chrześcijaństwa przez ludzi różnych narodów           i warstw

•         wymienić przyczyny szerzenia się chrześcijaństwa w imperium rzymskim

7.1-2

28. Kościół         w Cesarstwie.

•  Edykt mediolański.

•  Chrześcijaństwo religią panującą.

•  Organizacja Kościoła.

•  Kult Matki Bożej i świętych.

•  Kultura chrześcijańska.

Różnice między Wschodem              i Zachodem.

Uczeń zna:

•       postacie: Konstantyna Wielkiego, Teodozjusza Wielkiego, Antoniego, Augustyna, Hieronima

•       daty: 313 r. (edykt mediolański), 380 r. (chrześcijaństwo religią państwową)

Uczeń rozumie:

•         pojęcia: Kościół katolicki, papież, patriarcha, diakoni, synod, sobór, diecezje, edykt, zakonnicy, reguła zakonna, mnisi, pustelnicy, kontemplacja, męczennicy, święci, kult, relikwie, pielgrzymki, teologia, Ojcowie Kościoła

•         przyczyny wydania, postanowienia     i znaczenie edyktu mediolańskiego

Uczeń potrafi:

•         przedstawić organizację Kościoła

•          wyjaśnić początki zakonów, kult świętych

•         wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

•         pojęcia: credo, Wulgata, homilia, eremici

•         różnice między religią          i kulturą we wschodniej     i zachodniej części Cesarstwa

Uczeń potrafi:

•     analizować        i interpretować fragment edyktu mediolańskie  go pod kątem tego, jak cesarz Konstantyn Wielki uzasadniał potrzebę wydania edyktu

•         dostrzec            i wyjaśnić przyczyny ewolucji postawy cesarzy rzymskich wobec chrześcijaństwa

7.1-2

29. Upadek Cesarstwa Rzymskiego.

•  Czynnik zewnętrzny – najazdy barbarzyńców.

• Germańscy „sprzymierzeńcy”.

• Wielka Wędrówka Ludów.

• Czynnik wewnętrzny – kryzys władzy      i gospodarki.

• Wzrost podatków i biurokracji.

Koniec Rzymu – koniec starożytności.

Uczeń zna:

•      nazwy             i usytuowanie plemion germańskich

•      postacie: Odoaker, Romulus Augustulus

•         datę: 410 r. (zdobycie Rzymu przez Wizygotów), 476 r. (upadek Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie, umowna data końca starożytności)

Uczeń rozumie:

•         pojęcia i terminy historyczne: ludy barbarzyńskie, plemiona germańskie, sprzymierzeńcy, romanizacja, Wielka Wędrówka Ludów, Hunowie, kolonat

•      przyczyny            i  przejawy upadku znaczenia stolicy cesarstwa – Rzymu

•         przyczyny słabnięcia              i upadku Cesarstwa Zachodniego

Uczeń potrafi:

•      wymienić przykłady pokojowych kontaktów Rzymian             z barbarzyńcami

•         wskazać               i omówić trasę szlaku bursztynowego

•         obliczyć, ile wieków istniał starożytny Rzym

•         wykonać             w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

•     pierwotne          i współczesne znaczenie pojęć barbarzyńca i wandal

•         znaczenie           i wymowę odnalezionych przez archeologów dowodów bytności na naszych ziemiach kupców rzymskich

•         skutki upadku Rzymu

Uczeń potrafi:

•       omówić przyczyny wzmożenia naporu ludów barbarzyńskich na północne      i zachodnie granice imperium od połowy III w.

•         podzielić przyczyny upadku Cesarstwa Zachodniego na wewnętrzne i zewnętrzne, porządkować je według ważności

•         ocenić skutki upadku Rzymu

5.4

30. Lekcja powtórzeniowa:

Dziedzictwo starożytnego Rzymu.

5.1-4

6.1-2

7.1-2

31. Praca klasowa.

5.1-4

6.1-2

7.1-2

V. Cywilizacje wczesnego średniowiecza.

32. Tworzenie się Europy. Odnowienie cesarstwa na Zachodzie.

•  Początki Europy średniowiecznej.

•  Starożytne źródła kultury europejskiej.

•  Greckie ideały            i rzymski ład.

•  Żywioł ludów barbarzyńskich.

•   Wspólny mianownik duchowy. Rola chrześcijaństwa         i Kościoła.

Klasztory benedyktyńskie ośrodkami kultury.

Uczeń zna:

•     historyczne podstawy kultury europejskiej

•     pozycję Kościoła po upadku Cesarstwa Zachodniego

Uczeń rozumie:

•     pojęcia i terminy historyczne: tożsamość europejska, barbarzyńcy, plemiona germańskie, Celtowie, chrystianizacja, zakon, mnisi, klasztor, reguła zakonna

•     podstawy kultury europejskiej

•     autorytet papiestwa, rolę Kościoła            w rozwoju administracji         i szkolnictwa we wczesnym średniowieczu

•         rolę chrześcijaństwa jako czynnika jednoczącego różne ludy

Uczeń potrafi:

•         wskazać, co kultura europejska zawdzięcza Grekom              i Rzymianom

•         określić pozostałe elementy, które złożyły się na podstawy kultury europejskiej

•         omówić zajęcia i tryb życia zakonników

•         wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadania             z  odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

•         istotę reguły zakonnej św. Benedykta

Uczeń potrafi:

•   objaśnić różnice między chrześcijaństwem na Wschodzie        i Zachodzie

•      wskazać dosłowny        i przenośny sens określenia benedyktyńska praca

•         wyjaśnić, dlaczego św. Benedykta nazywa się ojcem Europy

9.1

6.1-2

33. Cesarstwo Bizantyńskie.

•  Cesarstwo Wschodnie w okresie Wędrówki Ludów.

•  Okres potęgi w VI w.

•  Kodeks Justyniana.

•  Konstantynopol (dawne Bizancjum) – stolica Cesarstwa Wschodniego.

•  Absolutna władza cesarzy.

•  Kultura Bizancjum.

Kościół wschodni.

Uczeń zna:

• postać                   i dokonania Justyniana Wielkiego

• datę: 1054 r. (schizma wschodnia)

• rolę cesarza w Bizancjum

• rolę Konstantynopola             w ówczesnym świecie

• przyczyny rozłamu       w Kościele

• główne zabytki sztuki bizantyńskiej

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Cesarstwo Wschodnie, Bizancjum, ceremoniał dworski, Hagia Sophia, mozaika, fresk, ikona, Ojcowie Kościoła, sobór, cezaropapizm, patriarcha, schizma, Kościół wschodni (prawosławny), obrządek grecki, pop, cerkiew, herezje

• położenie Cesarstwa Wschodniego         i Zachodniego      w okresie Wędrówki Ludów

• rolę Cesarstwa Wschodniego      w procesie ocalenia zdobyczy literatury i nauki greckiej dla potomności

Uczeń potrafi:

• porównać położenie Cesarstwa Wschodniego         i Zachodniego    w okresie Wędrówki Ludów

• charakteryzować osiągnięcia Bizancjum          w różnych dziedzinach (nauka, literatura, szerzenie chrześcijaństwa, budownictwo)

• określić, korzystając          z mapy, zasięg Cesarstwa Bizantyńskiego

• zaznaczyć na linii chronologicznej okres trwania Cesarstwa Wschodniego, obliczyć, ile lat istniało po upadku Rzymu

• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne:

heretyk, arianizm,

• greckie korzenie Bizancjum

• różnice między Kościołem wschodnim       i zachodnim

Uczeń potrafi:

• wykazać znaczenie Bizancjum dla kultury światowej

• wskazać współczesne państwo, do którego należy Konstantynopol

, podać obecną nazwę miasta

10.1-3

34. Państwa germańskie.

•  Porzymski świat po upadku Cesarstwa Zachodniego.

•  Wędrówki plemion germańskich.

•  Królestwa germańskie na ziemiach byłego Cesarstwa

•  Państwo Franków.

•  Chrystianizacja państwa Franków.

Uczeń zna:

• nazwy              i siedziby plemion germańskich (m.in. Ostrogoci, Longobardowie, Wandalowie, Wizygoci)

• postacie: Teodoryk, Chlodwig

• datę 496 r. (chrzest Chlodwiga)

Uczeń rozumie:

• pojęcia: Wędrówka Ludów, arianizm

• skutki najazdów plemion germańskich
• różnice między ludnością miejscową           a najeźdźcami germańskimi

Uczeń potrafi:

• wskazać części Cesarstwa Zachodniego zajęte przez Germanów
• wskazać               i określić siedziby państwa Franków
• wskazać różnice między państwem Franków              a pozostałymi państwami germańskimi
• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• sytuację polityczną      w Europie po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego 
  • przyczyny przyjęcia chrześcijaństwa przez Chlodwiga

• przyczyny nietrwałości państw germańskich

Uczeń potrafi:

• omówić osiągnięcia          i losy państwa Ostrogotów

• wyjaśnić, dlaczego państwo Franków okazało się pierwszym trwałym państwem        w Europie Zachodniej

9.

35. Arabowie.

•  Półwysep Arabski – położenie              i warunki naturalne.

•  Mieszkańcy Arabii.

•  Mahomet i jego nauka.

•  Zasady islamu.

•  Podboje Arabów.

•  Kalifowie.

Kultura arabska.

Uczeń zna:

• postacie: Mahomet, Karol Młot

• daty: 622 r. (opuszczenie przez Mahometa Mekki i udanie się do Medyny, początek ery muzułmańskiej), 732 r. (bitwa pod Poitiers)

• główne zasady islamu (wyznanie wiary, nakazy, zakazy)

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Beduini, karawana, prorok, hidżra,  islam, Allah, monoteizm, muzułmanin, mahometanin, Koran, meczet, minaret, Sunna, sunnici, szyici, dżihad, kalif, kalifat, arabeski, ramadan

• rolę Mahometa    i jego nauk dla jedności plemion arabskich

• rolę, jaką odegrali Arabowie           w kulturze średniowiecznej

Uczeń potrafi:

• korzystając          z mapy, omówić położenie             i warunki naturalne Arabii, kierunki i zasięg podbojów arabskich, kalifaty i ich stolice po śmierci Mahometa

• podać przykłady oryginalnych osiągnięć Arabów w różnych dziedzinach oraz przykłady pośredniczenia   w przekazywaniu dorobku kulturalnego innych ludów

• rozpoznawać na ilustracjach            i charakteryzować zabytki sztuki arabskiej

• wykonać            w zeszycie ćwiczeń zadanie  z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• zasady muzułmańskiej rachuby czasu
• podobieństwa

i różnice między islamem, chrześcijaństwem

i judaizmem

• znaczenie bitwy pod Poitiers

Uczeń potrafi:

• wskazać współczesne państwa leżące na ziemiach podbitych przez Arabów

8.1-3

36. Próba odbudowy cesarstwa na Zachodzie: monarchia karolińska.

•  Organizacja państwa Franków.

•  Majordomowie królami.

•  Państwo Kościelne.

•     Przywrócenie cesarstwa na Zachodzie. Koronacja Karola

Wielkiego na cesarza.

•  Organizacja państwa.

•  Akwizgran.

•   Renesans karoliński.

•  Traktat w Verdun. Początek kształtowania się Francji, Niemiec   i Włoch.

Uczeń zna:

• rządy dynastii Merowingów w państwie Franków

• postacie: Karola Młota, Pepina Krótkiego, Karola Wielkiego

• daty: 754 r. (koronacja Pepina Krótkiego przez papieża), 800 r. (koronacja Karola na cesarza       w Rzymie), 843 r. (traktat        w Verdun)

• datę (755 r.)   i okoliczności powstania Państwa Kościelnego
  • reformy Karola Wielkiego

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: majordomus, dynastia, Karolingowie, Państwo Kościelne, papiestwo, cesarz, cesarstwo, hrabstwo, hrabia, marchia, margrabia, renesans karoliński, minuskuła karolińska, katedra, uniwersalizm

• wpływ postanowień traktatu w Verdun na powstanie nowych państw  w Europie

• załamanie się jedności cesarstwa oraz idei Europy zjednoczonej na wzór Cesarstwa Rzymskiego

Uczeń potrafi:

• określić podstawy świeckiej władzy papieży

• wskazać na mapie  i omówić zasięg państwa Karola Wielkiego

• wyszczególnić na podstawie tekstu źródłowego, jakie zadania należały do cesarza,          a jakie do papieża

• wskazać na mapie części, na jakie podzielono państwo na mocy traktatu w Verdun, wymienić imiona władców (wnuków Karola Wielkiego)

• wykonać             w zeszycie ćwiczeń zadania  z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• znaczenie koronacji Karola Wielkiego na cesarza           w ówczesnym świecie; znaczenie przywrócenia cesarstwa na Zachodzie

• powody zainteresowania Karola Wielkiego rozwojem kultury i nauki

Uczeń potrafi:

• ocenić dokonania Karola Wielkiego, wyjaśnić, dlaczego uważa się go za jednego           z największych władców        w historii

• wskazać, czym różniło się cesarstwo Karola Wielkiego od cesarstwa rzymskiego

9.1-2

37. Państwo Ottonów – Rzesza Niemiecka czy Cesarstwo?

•  Powstanie Królestwa Niemieckiego.

•  Panowanie Ottona I.

•  Odnowienie cesarstwa.

•  Otton III i jego plany.

Uczeń zna:

• daty: 919 r. (powstanie Królestwa Niemieckiego)

• 962 r. (koronacja Ottona I na cesarza rzymskiego)

• postacie        i dokonania: Henryka I, Ottona I, margrabiego Gerona, Ottona III

Uczeń rozumie:

• pojęcia              i terminy historyczne: marchia wschodnia, Słowiańszczyzna połabska, I Rzesza Niemiecka, cesarz niemiecki, cesarz rzymski, Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, cesarstwo uniwersalne, ekspansja

• znaczenie koronacji Henryka I jako wydarzenia oznaczającego koniec karolińskiego państwa wschodniofrankijskiego i początek historii średniowiecznych Niemiec

Uczeń potrafi:

• przedstawić kierunki ekspansji niemieckiej

• przedstawić dążenia Ottona I do odnowienia cesarstwa na Zachodzie           i okoliczności koronacji króla Niemiec na cesarza rzymskiego

• charakteryzować główne idee uniwersalnego cesarstwa Ottona III i wymieniać jego części

• przedstawić wzajemne relacje między władzą cesarską             a papieską

• wykonać              w zeszycie ćwiczeń zadanie   z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• znaczenie koronacji Ottona I jako początku                 I Rzeszy Niemieckiej

Uczeń potrafi:

• omówić początki średniowiecz znych Niemiec

9.3

38. Powstanie państw północnych.

•  Irlandia – „wyspa uczonych i mnichów”.

•  Anglosasi            i Skandynawowie – kształtowanie się państwa angielskiego.

Uczeń zna:

• postacie: św. Patryka, papieża Grzegorza Wielkiego, Edwarda Wyznawcy, Kanuta Wielkiego, Wilhelma Zdobywcy

• datę 1066 r. (bitwa pod Hastings)

• początki państwa angielskiego

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Iroszkoci, Anglowie, Sasi, Celtowie,  Wikingowie, Normanowie, Skandynawia, Normandia, chrystianizacja, dynastia normandzka

• rolę wypraw Normanów         w dziejach Europy

Uczeń potrafi:

• przedstawić          i wskazać obszary działalności misyjnej mnichów irlandzkich

• wskazać na mapie trasy wypraw Normanów

• przedstawić przyczyny oraz efekty podbojów Normanów

• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

• działalność misyjną, kulturalną          i naukową mnichów irlandzkich

Uczeń rozumie:

• rolę Iroszkotów w przechowaniu dziedzictwa antyku             i przekazaniu go na kontynent europejski

• przyczyny uznania św. Patryka za narodowego patrona Irlandczyków

Uczeń potrafi:

• · charakteryzować efekty podboju Brytanii przez germańskie plemiona Anglów, Sasów i Jutów

• na podstawie analizy tekstów źródłowych wskazać metody misyjne zalecane przez papieża Grzegorza I Wielkiego        i zasady chrystianizacji ludów północnej Europy

• zaprezentować efekty ekspansywnej polityki władców skandyna wskich wobec Wysp Brytyjskich

• przedstawić drogę Wilhelma Zdobywcy do korony angielskiej

9.

39. Seniorzy        i wasale – początki feudalizmu.

•  Walki wewnętrzne między panami feudalnymi.

•  Mozaika zależności.

•  Ceremoniał lenny.

•  Piramida feudalna.

•  Rozdrobnienie władzy                i własności.

•  Konflikty lokalne.

Feudalizacja Kościoła.

Uczeń zna:

• strukturę społeczeństwa feudalnego
• przejawy rozdrobnienia feudalnego

Uczeń rozumie:

• pojęcia: system lenny, feudalizm, senior, wasal, komendacja, lenno, hołd lenny, inwestytura, rozdrobnienie feudalne, pokój Boży, własność niecałkowita, symonia

• feudalizm jako sieć wzajemnych powiązań osobistych

• skutki feudalizacji Kościoła

Uczeń potrafi:

• objaśnić zobowiązania wzajemne seniora i wasala na podstawie analizy aktu komendacji  z XII w.

• prezentować główne elementy ceremoniału lennego

• wykonać              w zeszycie ćwiczeń zadania   z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• genezę systemu lennego

• wpływ systemu lennego na osłabienie pozycji władcy

Uczeń potrafi:

• interpretować treści schematu (piramida feudalna)

• wyjaśnić sens zasady: Wasal mojego wasala nie jest moim wasalem

11.1

40. Słowianie.

•  Odłamy Słowian.

•  Organizacja społeczna: od rodu do plemienia.

•  Ustrój plemion: wiec i naczelnik.

•  Wierzenia Słowian.

•  Pierwsze państwa słowiańskie: państwo Samona, państwo wielkomorawskie, Ruś Kijowska.

•  Misja Cyryla     i Metodego na Wielkich Morawach.

Uczeń zna:

• pierwsze państwa słowiańskie
• postaci: Samona, Rościsława I, Cyryla, Metodego,  Włodzimierza Wielkiego

• datę 988 r. (chrzest Rusi)
• podział Słowiańszczyzny na zachodnią, wschodnią    i południową

• podstawy życia społecznego Słowian

• cechy wierzeń Słowian, ich główni bogowie

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: Prasłowianie, Słowianie, Ruś Kijowska, Rusini,  ród, opole, plemię, wiec, naczelnik, książę, drużyna, misjonarze, głagolica, cyrylica, liturgia słowiańska

Uczeń potrafi:

• wskazać na mapie siedziby plemion słowiańskich pod koniec Wielkiej Wędrówki Ludów

• omówić podstawy życia społecznego i wierzenia Słowian

• wymienić plemiona zaliczane do poszczególnych odłamów Słowian

• wskazać na mapie ich siedziby

Uczeń rozumie:

• powody określenia Cyryla               i Metodego mianem Apostołów Słowian            i patronów Europy 

• przyczyny       i konsekwencje dla Słowian przyjęcia chrześcijaństwa w obrządku zachodnim lub wschodnim

Uczeń potrafi:

• przedstawić    w formie graficznej odłamy (grupy językowe) Słowian

• ostrzec, że pierwotne siedziby Słowian pokrywają się  z granicami państw ludów pochodzenia słowiańskiego

• wskazać na mapie współczesne państwa słowiańskie

9.

41. Lekcja powtórzeniowa:

•  Cywilizacje wczesnego średniowiecza.

•  Kształtowanie się stosunków feudalnych          w Europie.

6.4

10.1-3

5.4

8.1-3

9.1-4

11.1

42. Praca klasowa.

6.4

10.1-3

5.4

8.1-3

9.1-4

11.1

VI. Polska pierwszych Piastów. Europa w okresie rozkwitu średniowiecza.

43. Powstanie państwa polskiego. Chrzest Polski.

•  Plemiona polskie i ich siedziby. Polanie, Wiślanie.

•  „Wewnętrzny podbój”.

•  Państwo Mieszka I.

•  Wewnętrzna organizacja państwa.

•  Religijne, polityczne i kulturowe skutki przyjęcia chrześcijaństwa.

•  Mieszko I wobec Niemiec.

Dagome iudex.

Uczeń zna:

• nazwy           i rozmieszczenie plemion polskich

• postacie: Siemowita, Lestka, Siemomysła, Mieszka I, księcia czeskiego Bolesława, Dobrawy, Jordana, Hodona

• daty: 965 r. (sojusz         z Czechami), 966 r. (chrzest Mieszka I), 968 r. (biskupstwo misyjne        w Poznaniu), 972 r. (bitwa pod Cedynią)

Uczeń rozumie:

• pojęcia: teoria podboju wewnętrznego, dynastia, plemię, państwo, gród, podgrodzie, komes, kasztelan, kmieć, trybut, biskupstwo misyjne

• teorię podboju wewnętrznego, tłumaczącą powstanie państwa polskiego 

• trudności, jakie stanęły przed Mieszkiem I na drodze do zjednoczenia plemion                i stworzenia państwa

• znaczenie przyjęcia chrześcijaństwa

• funkcje grodów, podgrodzi, wsi służebnych

Uczeń potrafi:

• wskazać główne źródła informacji  o początkach Polski

• korzystając           z mapy, określić zasięg terytorialny państwa na początku i na końcu panowania Mieszka I (ziemie, główne grody)

• omówić znaczenie przyjęcia chrześcijaństwa

• wykonać             w  zeszycie ćwiczeń zadania  z odpowiednich rozdziałów

Uczeń potrafi:

• scharakteryzować zasługi Mieszka I dla Polski

Uczeń potrafi:

• przedstawić losy państwa Wiślan             i państwa Polan

• narysować drzewo genealogiczne Mieszka I

• omówić dokument Dagome iudex

• na podstawie nazw wsi służebnych wskazać,          w jakich daninach          i świadczeniach się one specjalizowały 

• porównać państwo polskie na początku i na końcu panowania Mieszka I

13.1-4

44. Polska za Bolesława Chrobrego.

•   Objęcie władzy przez Bolesława.

•   Misja św. Wojciecha do kraju Prusów.

•   Zjazd gnieźnieński         i jego znaczenie.

•   Stosunki z cesarstwem po śmierci Ottona III.

•  Wyprawa kijowska.

Koronacja Chrobrego.

Uczeń zna:

• postacie: Bolesława Chrobrego, św. Wojciecha, Ottona III, Sylwestra II, Radzima-Gaudentego, Henryka II

• daty: 997 r. (śmierć biskupa Wojciecha), 999 r. (jego kanonizacja), 1000 r. (zjazd gnieźnieński), 1002–1018 (wojny z Henrykiem II), 1018 r. (pokój w Budziszynie, przyłączenie Grodów Czerwieńskich), 1025 r. (koronacja Chrobrego)

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: misja, Prusowie, kanonizacja, męczennik, relikwie, Drzwi Gnieźnieńskie, legat papieski, diadem, arcybiskupstwo, metropolia gnieźnieńska, lennik, trybut, trybutariusz, insygnia koronacyjne

• rolę Polski            w planach cesarza Ottona III
• powody starania Chrobrego          o koronę

Uczeń potrafi:

• przedstawić postanowienia pokoju                  w Budziszynie

• wskazać na mapie nabytki terytorialne Polski

• wykonać             w zeszycie ćwiczeń zadania  z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• symboliczne znaczenie gestu nałożenia diademu na głowę Chrobrego przez cesarza Ottona III

• znaczenie koronacji królewskiej Chrobrego, jej symbolikę

Uczeń potrafi:

• analizować            i porównywać ton zapisów poświęconych zjazdowi gnieźnieńskiemu w kronikach Galla Anonima oraz  Thietmara

• omówić decyzje      i znaczenie zjazdu gnieźnieńskiego dla obrazu Polski               w Europie

• dokonać bilansu rządów Bolesława Chrobrego

• dostrzegać znaczenie wydarzeń dotyczących Kościoła dla średniowiecznego państwa

13.2

45. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej.

•  Polska po śmierci Bolesława Chrobrego.

•  Najazd sąsiadów na Polskę w 1031 r.

•  Zanik państwa    i hierarchii kościelnej po śmierci Mieszka II.

•  Najazd czeski  w 1039 r.

•  Kazimierz – odnowiciel państwa i organizacji kościelnej.

•  Kraków siedzibą księcia   i ośrodkiem władzy.

46. Państwo             i społeczeństwo wczesnopiastow skie.

•  Monarchia patrymonialna.

•  Prawo książęce.

•  Wzrost roli możnowładztwa.

•  Początki rycerstwa.

•  Duchowieństwo.

•  Chłopi i ich powinności.

Uczeń zna:

• postacie: Mieszka II, Bezpryma, Miecława (Masława), Brzetysława, Henryka II, Jarosława Mądrego, Kazimierza Odnowiciela

• sytuację państwa po śmierci Bolesława Chrobrego

Uczeń zna:

• grupy,          z jakich składało się społeczeństwo polskie w XI w., ich pozycję           i obowiązki
• organizację administracji państwa za pierwszych Piastów

• rolę grodów

Uczeń rozumie:

• pojęcia: władza centralna, reakcja pogańska, bunt ludowy, anarchia, kryzys

• wewnętrzne          i zewnętrzne przyczyny oraz przejawy kryzysu po śmierci Bolesława Chrobrego

• skutki załamania władzy państwowej            i chaosu wewnętrznego dla państwa polskiego

Uczeń potrafi:

• charakteryzować sytuację państwa po śmierci Chrobrego

• charakteryzować skutki najazdu Brzetysława

Uczeń rozumie:

• pojęcia: monarchia patrymonialna, prawo książęce, danina, stan, podwody, stróża, poradlne, podymne, cło, myto, regalia, możnowładztwo, rycerstwo, duchowieństwo, kasztelan, komes, kmieć, gród, podgrodzie, osady służebne, dziesięcina

• istotę monarchii patrymonialnej

• przyczyny                i przejawy wzrostu roli możnowładztwa 

• położenie duchowieństwa

Uczeń potrafi:

• wskazać podstawy, na jakich opierała się władza w monarchii patrymonialnej  
• wymienić               i objaśnić rozmaite zobowiązania (daniny) uiszczane na rzecz władcy przez poddanych
• wykonać             w zeszycie ćwiczeń zadanie z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• przyczyny udzielenia przez Niemcy   i Ruś poparcia   i pomocy Kazimierzowi

• powody, dla których Kraków zaczął pełnić funkcję stolicy

Uczeń rozumie:

• zmiany             w organizacji siły zbrojnej

Uczeń potrafi:

• przedstawić przyczyny          i skutki buntu ludowego po śmierci Mieszka II, analizować       i interpretować fragment kroniki Galla Anonima

• przedstawić sukcesy Kazimierza Odnowiciela   w dziele wewnętrznej odbudowy państwa polskiego         i struktury kościelnej

Uczeń potrafi:

• formułować wnioski na temat zmian struktury społecznej za panowania Kazimierza Odnowiciela

13.2

13.2

47., 48. Kultura średniowiecznej Europy.

A.

•  Od chrystianizacji do społeczności chrześcijańskiej.

•  Religijna i cywilizacyjna rola Kościoła katolickiego.

•  Uniwersalizm.

•  Trzy kręgi kulturowe: Zachód, Bizancjum i Arabowie.

•  Kultura dworska, rycerska, mieszczańska, ludowa.

•  Nowe zakony. Zajęcia mnichów.

B.

•  Szkoły                  i uniwersytety.

•  Metody kształcenia.

•  Teologia i inne nauki.

•  Piśmiennictwo w średniowieczu.

•  Muzyka.

•  Architektura         i sztuka romańska      i gotycka.

Uczeń zna:

• postacie: św. Bernarda z Clairvaux, św. Franciszka z Asyżu, św. Tomasza z Akwinu, Dantego Alighieri, Franciszka Petrarki, Giovanniego Boccaccio, Giotta, Fra Angelico

• język piśmiennictwa średniowiecznego

• dorobek średniowiecza w różnych dziedzinach kultury

• obrzęd pasowania na rycerza

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: kultura, krąg kulturowy, średniowiecze, uniwersalizm, społeczność chrześcijańska, stan, rycerz, giermek, benedyktyni, cystersi, zakony żebracze, dominikanie, franciszkanie, siedem sztuk wyzwolonych, trivium, quadrivium, retoryka, dialektyka, scholastyka, teologia, żywoty świętych, kronika, chorał gregoriański, styl romański, styl gotycki, sklepienie kolebkowe, portal, witraż, prezbiterium, sklepienie krzyżowo-żebrowe, ratusz, katedra, sukiennice, pergamin, uniwersytet

• rolę odgrywaną przez Kościół     w średniowieczu

• zasady organizacji           i funkcjonowania średniowiecznych uniwersytetów

Uczeń potrafi:

• wyróżnić główne cnoty rycerskie     i obowiązki rycerza

• wskazać najstarsze uniwersytety europejskie

• wymienić najważniejsze dzieła literatury średniowiecznej

• wyróżnić główne cechy stylów: romańskiego         i gotyckiego        w architekturze, wymienić główne zabytki, wskazać je na ilustracjach

• wykonać            w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

• nauki składające się na siedem sztuk wyzwolonych

• rodzaje szkół w średniowieczu

Uczeń rozumie:

• elementy, jakie złożyły się na powstanie kultury średniowiecznej

• współczesne znaczenie pojęcia: rycerskość

• konsekwencje jedności religijnej Europy

Uczeń potrafi:

• charakteryzować główne przejawy kultury rycerskiej, dworskiej, miejskiej, ludowej

• wskazać cechy rycerza średniowiecznego aprobowane współcześnie
• przybliżyć specyfikę poszczególnych zakonów

12.1-3

11.2

49. Średniowieczne wieś i miasto. Przeobrażenia gospodarczo-społeczne na Zachodzie w wiekach XI-XIII.

•  Zmiany na wsi.

•  Odrodzenie się życia miejskiego między XI a XIII w.

•  Rządy patrycjatu.

•  Gospodarka towarowo-pieniężna.

Ruch osadniczy.

Uczeń zna:

• przejawy kryzysu gospodarczego po upadku Cesarstwa

• nowe sposoby uprawy roli  i udoskonalenia                w rolnictwie

• cechy charakterystyczne życia miasta średniowiecznego

• zajęcia mieszkańców miast

Uczeń rozumie:

• pojęcia: osadnictwo, czynsz, socha, sierp, dwupolówka, trójpolówka, pług żelazny, kosa, urbanizacja, mieszczaństwo, patrycjat, pospólstwo, plebs, czeladnik, burmistrz, rada miejska, cechy, gildie, gospodarka towarowo-pieniężna

• stosunki społeczne           w miastach

Uczeń potrafi:

• wskazać korzyści płynące z zastosowania trójpolówki

• wskazać na mapie główne ośrodki miejskie

• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• zależność między zwiększeniem wydajności produkcji rolnej a przyrostem liczby ludności miast                 i rozwojem handlu na zachodzie Europy

• sytuację poszczególnych grup społeczności miejskiej

Uczeń potrafi:

• analizować, porównać          i interpretować dane zawarte  w schemacie systemu dwupolówki    i trójpolówki

• określić przyczyny wzrostu znaczenia           i  bogactwa miast

• omówić funkcje cechów

• porównać gospodarkę opartą na wymianie towar za towar z gospodarką towarowo-pieniężną

11.2-3

50. Kościół        w XI–XII wieku: kryzys i reforma.

•               Sytuacja wewnętrzna Kościoła.

•  Cluny – początek reformy.

•     Papieże-reformatorzy.

•  Spór papiestwa   z cesarstwem.

Dictatus papae.

Uczeń zna:

• postacie: papieża Grzegorza VII, cesarza Henryka IV

• daty: 1215 r. (obrady IV soboru laterańskiego), 1077 r. (ukorzenie się Henryka IV przed papieżem – Canossa), 1122 r. (konkordat wormacki)

Uczeń rozumie:

• pojęcia: ,,czarne stulecie”, symonia, opactwo, konklawe, kardynał, celibat, inwestytura, pontyfikat, konkordat, klątwa, prawo kanoniczne

• konieczność podjęcia reform w Kościele
• rolę opactwa      w Cluny             w zapoczątkowaniu ruchu reformatorskiego i odnowy duchowej Kościoła

• płaszczyzny konfliktu tiary     z koroną, istotę sporu                  o inwestyturę

• postanowienia konkordatu wormackiego jako rozwiązania kompromisowego w sporze między papiestwem         a cesarstwem

Uczeń potrafi:

• przedstawić reformy gregoriańskie, omówić konsekwencje ich wprowadzenia

• wykonać              w zeszycie ćwiczeń zadania   z odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

• tezy dokumentu Dictatus papae

Uczeń potrafi:

• zinterpretować dążenia Kościoła             i papieży-reformatorów do wyzwolenia się spod dominacji władzy świeckiej

• analizować        i interpretować fragmenty Dictatus papae

• wyjaśnić           i podać przykłady zastosowania zwrotu: pójść do Canossy

• określić skutki sporów i walk cesarstwa         z papiestwem

9.4

12.1-3

51. Wyprawy krzyżowe.

•  Zajęcie Palestyny przez Turków Seldżuckich.

•  Synod w Clermont. Wezwanie papieża do krucjat.

•     Wyprawy do Palestyny.

•  Utworzenie          i obrona Królestwa Jerozolimskiego.

•  Zakony rycerskie: templariusze, joannici, Krzyżacy.

•  Utrata Jerozolimy.

Znaczenie krucjat.

Uczeń zna:

• daty: 1095 r. (synod           w Clermont), 1096 r. (wyprawa ludowa, I wyprawa krzyżowa), 1204 r. (IV wyprawa krzyżowa), 1291 r. (zdobycie Akki)

• przyczyny     i okoliczności powstania zakonów rycerskich

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: krucjaty, krzyżowcy, synod, Turcy Seldżuccy, Ziemia Święta, Królestwo Jerozolimskie, zakony rycerskie, rycerskość

Uczeń potrafi:

• przedstawić przyczyny, cele, przebieg oraz rezultaty krucjat

• analizować            i interpretować fragment mowy papieża Urbana II na synodzie w Clermont pod kątem obietnic udzielonych przez papieża uczestnikom wyprawy krzyżowej

• wymienić nazwy   i przedstawić specyfikę zakonów rycerskich utworzonych       w Palestynie

• wykonać              w zeszycie ćwiczeń zadania   z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• trwałe ślady krucjat            w kulturze         i innych dziedzinach

Uczeń potrafi:

• wymienić najsławniejszych uczestników krucjat
• wskazać przykłady odejścia od idei krucjatowej

52. Królowie       i stany.

•  Przemiany polityczne            w Europie Zachodniej.

•  Francja Kapetyngów.

•  Anglia Plantagenetów.

•  Wzmocnienie władzy i konflikt   z Kościołem.

•  Powstanie przedstawicielstw stanów: Anglia – parlament, Francja – Stany Generalne.

Uczeń zna:

• postacie: Filipa II Augusta, Ludwika IX Świętego, Henryka II Plantageneta, Tomasza Becketa, Ryszarda Lwie Serce, Jana bez Ziemi

• daty: 1215 r. (Wielka Karta Swobód), 1264 r. (ukształtowanie się parlamentu w Anglii)

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: monarchia stanowa, stan, przywilej, parlament, Kapetyngowie, Plantageneci, Stany Generalne, Izba Gmin, Izba Lordów

• na czym polegała monarchia stanowa

• jaki był ideał władcy chrześcijańskiego

Uczeń potrafi:

• przedstawić dokonania władców Francji na drodze jednoczenia kraju i budowania jego potęgi

• analizować            i interpretować fragment testamentu duchowego Ludwika IX Świętego pod kątem obowiązków władcy chrześcijańskiego

• omówić sytuację w Anglii za panowania Henryka II i Jana bez Ziemi, straty terytorialne na rzecz Francji

• wykonać              w zeszycie ćwiczeń zadania  z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• w jaki sposób Wielka Karta Swobód wpłynęła na ograniczenie władzy króla   w Anglii, zaistnienie      w Anglii monarchii stanowej

Uczeń potrafi:

• analizować       i interpretować postanowienia Wielkiej Karty Swobód

11.1-3

53. Lekcja powtórzeniowa

Polska pierwszych Piastów. Europa w okresie rozkwitu średniowiecza.

13.1-4

12.1-3

11.1-3

54. Praca klasowa

13.1-4

12.1-3

11.1-3

VII. Polska w okresie konfliktu papiestwa z cesarstwem. Rozbicie dzielnicowe i jego skutki. Zjednoczenie Polski.

55. Polska pod panowaniem Bolesława Śmiałego.

•  Polska wobec konfliktu między cesarstwem a papiestwem.

•  Po stronie papieża, przeciw cesarzowi.

•  Odbudowa metropolii gnieźnieńskiej

•  Koronacja Bolesława Śmiałego. Zdobycze na Wschodzie.

•  Konflikt miedzy królem a biskupem krakowskim.

•  Upadek Bolesława Śmiałego.

56. Polska za panowania Bolesława Krzywoustego.

• Rządy Władysława Hermana.

•    Walki o władzę między Zbigniewem            a Bolesławem.

•  Wyprawa cesarska na Polskę.

•  Podbój  Pomorza i jego chrystianizacja.

•  Testament (statut) Krzywoustego.

Uczeń zna:

• postacie: Bolesława Śmiałego, Grzegorza VII, Władysława Hermana, Sieciecha

• daty: 1076 r. (koronacja Bolesława Śmiałego)

Uczeń zna:

• postacie: Władysława Hermana, Zbigniewa, Bolesława, Henryka V Ottona z Bambergu, ks. Salomei

• daty: 1109 r. (wyprawa cesarska na Polskę, obrona Głogowa), 1138 r. (testament Krzywoustego)

• losy Pomorza od czasów Mieszka I

• imiona synów Krzywoustego

Uczeń rozumie:

• przyczyny             i okoliczności konfliktu Bolesława Śmiałego             z biskupem krakowskim Stanisławem

• przyczyny i skutki ucieczki Bolesława Śmiałego z kraju po zabójstwie biskupa

Uczeń potrafi:

• podać przykłady prowadzenia przez Bolesława Śmiałego aktywnej polityki na wschodzie

• wykonać           w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń rozumie:

• pojęcia: trybut, chrystianizacja, testament, statut, zasada senioratu, senior, juniorzy, dzielnica senioralna, dzielnice dziedziczne

• podłoże konfliktu między Zbigniewem      a Bolesławem

• przyczyny          i okoliczności odparcia najazdu cesarskiego

• przyczyny podjęcia przez Krzywoustego decyzji o podziale Polski między synów

• zasady testamentu  Krzywoustego

Uczeń potrafi:

• omówić przebieg i efekty wyprawy cesarza przeciw Krzywoustemu

• korzystając         z mapy, omówić decyzje terytorialne zawarte              w statucie

• wykonać               w zeszycie ćwiczeń zadania z odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

• państwa obozu gregoriańskiego i cesarskiego

Uczeń rozumie:

• kontrowersje historyczne wokół sprawy biskupa Stanisława

• przyczyny zmiany pozycji międzynarodowej i znaczenia Polski po upadku Bolesława Śmiałego

Uczeń rozumie:

• przyczyny wzrostu znaczenia możnych za panowania Władysława Hermana

Uczeń potrafi:

• analizować         i interpretować fragmenty kronik Galla Anonima i Wincentego Kadłubka poświęcone sprawie biskupa Stanisława, wskazać różnice w ocenie wydarzenia      u obu kronikarzy

• ocenić Bolesława Śmiałego jako władcę              i polityka

Uczeń potrafi:

• analizować         i interpretować fragment kroniki Galla Anonima (odpowiedź Krzywoustego udzielona cesarzowi Henrykowi V) pod kątem cech osobowości księcia

• wskazać największe osiągnięcia panowania Krzywoustego

• dostrzec zagrożenia dla Polski wynikające      z postanowień testamentu

13.2,4

13.2

57., 58. Polska   w okresie rozbicia dzielnicowego.

A.

•  Upadek zasady senioratu.

•  Walki o tron krakowski.

•  Postępujące rozdrobnienie dzielnicowe.

•  Utracone terytoria.

•  Sprowadzenie Krzyżaków.

•  Podbój ziem pruskich.

•  Budowa państwa zakonnego.

•             Najazdy Mongołów na Polskę.

B.

•  Osadnictwo wiejskie                i miejskie.

•  Wygląd miast       i wsi.

•  Organizacja życia w mieście     i na wsi.

•  Początki stanów.

Uczeń zna:

• postacie: Władysława II, Bolesława Kędzierzawego, Mieszka Starego, Henryka Sandomierskiego, Fryderyka I Barbarossy, Konrada Mazowieckiego, Czyngis-chana, Henryka Brodatego, Henryka Pobożnego

• daty: 1226–1230 (sprowadzenie do Polski Krzyżaków), 1283 r. (zakończenie podboju plemion pruskich), 1241 r. (najazd tatarski na Polskę, bitwa pod Legnicą)

Uczeń rozumie:

• pojęcia i terminy historyczne: senior, juniorzy, seniorat, rozbicie dzielnicowe, marchia brandenburska, zakon rycerski, Krzyżacy, Prusowie, państwo zakonne, Mongołowie, Tatarzy, jasyr, lokacja, dokument lokacyjny, osadnictwo, kolonizacja, prawo niemieckie, prawo magdeburskie, łan, zasadźca, sołtys, czynsz, samorząd, ława wiejska, wolnizna, trójpolówka, wójt, rada miejska, ratusz, burmistrz, cech, stan, immunitet ekonomiczny, immunitet sądowy, prawo kanoniczne

• przyczyny             i przejawy pogłębiania się rozbicia dzielnicowego

Uczeń potrafi:

• wykonać                    w zeszycie ćwiczeń zadania          z odpowiedniego rozdziału

Uczeń zna:

• zasięg terytorialny monarchii Henryków śląskich

Uczeń rozumie:

• pojęcia                i terminy historyczne:

nowa marchia, patrycjat, pospólstwo, plebs, komturia

• rolę możnych w walkach między książętami

• znaczenie          i skutki najazdów mongolskich na Polskę

Uczeń potrafi:

• przedstawić przyczyny         i skutki upadku zasady senioratu

• wskazać ziemie utracone przez Polskę, omówić okoliczności ich odpadnięcia

Uczeń potrafi:

• dostrzec zagrożenia dla Polski              w okresie rozbicia dzielnicowego

• scharakteryzować i ocenić organizację państwa zakonnego

• dostrzec                i wskazać przykłady ożywienia gospodarczego ziem polskich wskutek rozwoju ruchu osadniczego, omówić zmiany, jakie zaszły             w gospodarce polskiej

• wskazać przejawy wzrostu pozycji możnowładz twa                              i duchowieństwa

14.1-4

59. Zjednoczenie Polski.

•  Czynniki sprzyjające zjednoczeniu. Dążenia i ośrodki zjednoczeniowe.

•  Przemysł II         i Wacław II Czeski – koronacje.

•  Działalność zjednoczeniowa Władysława Łokietka.

•  Koronacja Łokietka. Koniec okresu rozbicia dzielnicowego.

•  Ziemie utracone w okresie walk zjednoczeniowych.

•  Wojny                  z Krzyżakami za Władysława Łokietka.

•  Terytorium Królestwa Polskiego.

Uczeń zna:

• postacie Jakuba Świnki, Henryka IV Probusa, Przemysła II, Wacława II Czeskiego, Wacława III, Władysława Łokietka, Jana Luksemburskiego

• daty: 1295 r. (koronacja Przemysła II), 1300 r. (koronacja Wacława II), 1320 r. (koronacja Łokietka), 1331 r. (bitwa pod Płowcami)

• miejsce          i okoliczności koronacji Łokietka

Uczeń zna:

• przebieg i efekty wojen                  z Krzyżakami toczonych za Łokietka

Uczeń rozumie:

• pojęcia: świadomość narodowa, godło, kanonizacja, starosta

• sytuację wewnętrzną Polski w okresie rozbicia dzielnicowego

• przyczyny pojawienia się na ziemiach polskich dążeń zjednoczeniowych

Uczeń rozumie:

• rolę kultu św. Stanisława w procesie jednoczenia ziem polskich

• zmiany wprowadzone w administracji w czasie krótkich rządów Przemyślidów w Polsce

• rolę aktu koronacji        w działaniach zjednoczeniowych

Uczeń potrafi:

• wyróżnić ośrodki zjednoczeniowe
• przedstawić przebieg             i efekty wojen toczonych przez Łokietka z Krzyżakami

Uczeń potrafi:

• wskazać               i omówić czynniki sprzyjające działaniom zjednoczeniowym książąt polskich

• przedstawić działania władców, ich trudności          i sukcesy na drodze do zjednoczenia kraju

• określić terytorium Królestwa Polskiego, porównać kształt granic Polski za Bolesława Krzywoustego i Władysława Łokietka

• odczytywać potrzebne informacje      z tablicy genealogicznej Piastów

14.3-4

60. Kultura polska w okresie romańskim.

•  Początki kultury polskiej.

•  Okres romański.

•  Malarstwo, rzeźba, architektura.

•  Ksiązki, pieśni, dokumenty.

Pierwsze kroniki.

Uczeń zna:

• dwa nurty średniowiecznej kultury polskiej

• postacie           i dokonania: św. Brunona  z Kwerfurtu, Galla Anonima, Wincentego Kadłubka

• najważniejsze budowle         i rzeźby romańskie    w Polsce

• nazwy             i siedziby najważniejszych opactw (klasztorów)

• zabytki polskiej literatury średniowiecznej

Uczeń rozumie:

• pojęcia: nurt ludowy               i dworski kultury polskiej, kolegiata, rocznik, kronika
• religijny charakter polskiej kultury średniowiecznej
• rolę zakonów w kulturze       i życiu duchowym

Uczeń potrafi:

• wykonać                           w zeszycie ćwiczeń zadania                               z odpowiednie go rozdziału

Uczeń potrafi:

• wyróżnić    i scharakteryzować nurty        w średniowiecznej kulturze polskiej

• charaktery zować cechy budowli      i rzeźb romańskich i rozpozna wać je na ilustracjach

Uczeń rozumie:

• znaczenie kroniki Galla Anonima dla poznania najwcześniejszych dziejów Polski

Uczeń potrafi:

• wskazać zabytki sztuki romańskiej w swojej miejscowości i regionie

• wskazać osiągnięcia kultury polskiej na tle kultury europejskiej

12.3

61. Lekcja powtórzeniowa

Polska od drugiej połowy XI do początku XIV w.

13.1-4

14.1-6

12.3

62. Praca klasowa.

13.1-4

14.1-6

12.3